Urlop dla poratowania zdrowia po macierzyńskim

Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela po macierzyńskim

Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym uprawnieniem nauczyciela wynikającym z art. 73 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Nie jest to zwykły urlop wypoczynkowy ani dodatkowa przerwa po macierzyńskim. Jego celem jest przeprowadzenie zaleconego leczenia choroby związanej z warunkami pracy albo skorzystanie z leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej.

Podstawowe warunki są następujące: nauczyciel w dniu udzielania urlopu powinien być zatrudniony na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze zajęć, a wcześniej powinien przepracować w szkole co najmniej 7 lat w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć. W praktyce najczęstszy spór nie dotyczy samego zatrudnienia, lecz tego, jak liczyć staż 7 lat, gdy po drodze występowały L4, urlop macierzyński, rodzicielski lub wychowawczy.

Czy urlop macierzyński i L4 w ciąży wliczają się do 7 lat pracy?

Tak, ale tylko w granicach przewidzianych w art. 73 ust. 3 Karty Nauczyciela. Do okresu siedmioletniej pracy w szkole wlicza się okresy czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy, trwające łącznie nie dłużej niż 6 miesięcy. Obejmuje to także zwolnienie lekarskie w ciąży oraz urlopy związane z rodzicielstwem, jeżeli przypadają w okresie istotnym dla ustalenia prawa do pierwszego urlopu zdrowotnego.

Jeżeli suma takich nieobecności przekracza 6 miesięcy, do wymaganego stażu zalicza się tylko 6 miesięcy, a pozostała część wydłuża okres potrzebny do spełnienia warunku. Przy dłuższej nieobecności warto więc przeprowadzić dokładne obliczanie stażu na podstawie dat z akt osobowych, świadectw pracy i dokumentów kadrowych.

Przykładowo: jeżeli nauczycielka była 2 miesiące na zwolnieniu lekarskim w ciąży, a następnie przez około 12 miesięcy korzystała z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, łączna nieobecność wynosi około 14 miesięcy. Do 7 lat można zaliczyć 6 miesięcy, natomiast pozostałe 8 miesięcy trzeba doliczyć jako wydłużenie okresu wymaganego do uzyskania prawa do pierwszego urlopu zdrowotnego.

Zmiana od 1 września 2025 r. - koniec wymogu "bezpośrednio przed urlopem"

W starszych interpretacjach duże znaczenie miało zdanie z art. 73 ust. 4 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym okres siedmioletniej pracy w szkole miał przypadać bezpośrednio przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia. To zdanie zostało skreślone ustawą nowelizującą, która weszła w życie 1 września 2025 r.

Obecnie art. 73 ust. 4 wskazuje, że wymóg siedmioletniego okresu pracy w szkole dotyczy udzielenia jedynie pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia. Nadal trzeba jednak badać, czy okres pracy był nieprzerwany w znaczeniu art. 73 ust. 1a Karty Nauczyciela. Za nieprzerwany uważa się go także wtedy, gdy nauczyciel podjął zatrudnienie w szkole nie później niż w ciągu 3 miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy w tej samej albo innej szkole.

W opisanej sytuacji nauczycielka pracuje w szkole od 2015 r. w pełnym wymiarze godzin. Jeżeli nadal jest zatrudniona na czas nieokreślony, a jej dokumentacja kadrowa nie wykazuje innych istotnych przerw, to po odliczeniu nadwyżki nieobecności ponad 6 miesięcy najprawdopodobniej spełnia warunek stażowy. Ostateczna ocena wymaga jednak sprawdzenia dokładnych dat zatrudnienia, dat urlopów i rodzaju umowy.

Jak złożyć wniosek o urlop dla poratowania zdrowia?

Nauczyciel składa do dyrektora szkoły pisemny wniosek o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia. Przepisy nie wymagają, aby nauczyciel był w tym dniu obecny w pracy; możliwy jest również wniosek na L4, o ile nauczyciel może dochować wymogów proceduralnych i stawić się na badanie.

Po otrzymaniu wniosku dyrektor, w terminie nie dłuższym niż 7 dni roboczych, wydaje skierowanie na badanie do uprawnionego lekarza medycyny pracy. Nauczyciel powinien zgłosić się na badanie w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania skierowania i przedstawić dokumentację medyczną z dotychczasowego leczenia.

Lekarz wydaje orzeczenie o potrzebie udzielenia urlopu i wskazuje czas potrzebny na leczenie. Nauczycielowi oraz dyrektorowi przysługuje odwołanie od orzeczenia w terminie 14 dni od jego otrzymania. Odwołanie wnosi się na piśmie za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie.

Inaczej wygląda urlop na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. W takim przypadku dyrektor udziela urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, na okres ustalony w skierowaniu.

Data rozpoczęcia i długość urlopu zdrowotnego

Urlop dla poratowania zdrowia może trwać jednorazowo maksymalnie rok. Kolejnego urlopu można udzielić nie wcześniej niż po upływie roku od zakończenia poprzedniego, a łączny wymiar wszystkich urlopów dla poratowania zdrowia w całym zatrudnieniu nauczyciela nie może przekroczyć 3 lat.

Praktycznie ważna jest także data rozpoczęcia urlopu. Powinna wynikać z decyzji dyrektora udzielającej urlopu i pozostawać w zgodzie z orzeczeniem lekarskim albo potwierdzonym skierowaniem. Jeżeli urlop ma trwać dłużej niż 30 dni, przed powrotem do pracy nauczyciel podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do pracy na dotychczasowym stanowisku.

Jeżeli nauczycielowi do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia udzielany w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia nie może być dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Po nowelizacji z 2025 r. ograniczenie to zostało powiązane z urlopem, o którym mowa w art. 73 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela.

Wynagrodzenie i zakaz pracy podczas urlopu

W okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, dodatku za wysługę lat oraz innych świadczeń pracowniczych przewidzianych w Karcie Nauczyciela. Nie jest to więc urlop bezpłatny.

Jednocześnie w czasie urlopu nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Jeżeli dyrektor stwierdzi naruszenie tego zakazu, odwołuje nauczyciela z urlopu i wyznacza termin powrotu do pracy.

FAQ

Czy roczny urlop macierzyński liczy się do stażu do urlopu zdrowotnego?

Tak, ale nie w całości, jeżeli razem z innymi nieobecnościami przekracza 6 miesięcy. Do wymaganego okresu siedmioletniej pracy zalicza się maksymalnie 6 miesięcy łącznych okresów choroby i urlopów innych niż wypoczynkowy. Nadwyżka wydłuża wymagany okres pracy.

Czy L4 w ciąży wlicza się do 7 lat pracy?

Tak. Zwolnienie lekarskie w ciąży jest okresem czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby. Wlicza się je razem z innymi nieobecnościami objętymi art. 73 ust. 3 Karty Nauczyciela do łącznego limitu 6 miesięcy.

Czy po zmianach z 2025 r. 7 lat musi przypadać bezpośrednio przed urlopem?

Nie. Od 1 września 2025 r. usunięto z art. 73 ust. 4 zdanie przewidujące taki wymóg. Nadal aktualne jest jednak wymaganie nieprzerwanego okresu pracy w szkole, z uwzględnieniem zasady, że przerwa między szkołami do 3 miesięcy nie przerywa okresu pracy.

Czy nauczyciel musi mieć pełny etat?

Tak, w dniu udzielania urlopu nauczyciel powinien być zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć i na czas nieokreślony. Natomiast sam siedmioletni okres pracy w szkole może obejmować pracę w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć.

Czy dyrektor może odmówić urlopu mimo spełnienia stażu?

Dyrektor udziela urlopu na podstawie orzeczenia uprawnionego lekarza albo potwierdzonego skierowania na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. Sam staż pracy nie wystarcza. Jeżeli brakuje podstawy medycznej albo nauczyciel nie spełnia warunków formalnych, urlop nie powinien zostać udzielony.

Czy od orzeczenia lekarza można się odwołać?

Tak. Nauczyciel i dyrektor szkoły mogą wnieść pisemne odwołanie w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia. Odwołanie składa się za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie, a sprawę rozpoznaje właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy albo właściwy instytut medycyny pracy.

Podsumowanie

Nauczycielka po L4 w ciąży oraz po urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim może ubiegać się o urlop dla poratowania zdrowia, jeżeli spełnia pozostałe warunki z art. 73 Karty Nauczyciela. W opisanym przypadku kluczowe jest to, że do 7-letniego stażu zalicza się tylko 6 miesięcy łącznych okresów choroby i urlopów innych niż wypoczynkowy, a nadwyżka wydłuża okres potrzebny do nabycia prawa do pierwszego urlopu.

Przy zatrudnieniu od 2015 r. w pełnym wymiarze godzin warunek stażowy najczęściej będzie spełniony, nawet po doliczeniu nadwyżki ponad 6 miesięcy. Ostateczna odpowiedź zależy jednak od dokładnych dat, rodzaju umowy, wymiaru zatrudnienia i dokumentacji medycznej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19, w szczególności art. 73.

2. Ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2025 poz. 1160, w zakresie zmiany art. 73 ust. 2 i 4 Karty Nauczyciela.

3. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 5 listopada 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia - Dz.U. 2021 poz. 2238.