• Stan prawny na: 2026-06-03
Rodzic dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności może skorzystać nie tylko ze zwykłego urlopu wychowawczego, ale także z dodatkowego urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy, najpóźniej do ukończenia przez dziecko 18 lat.
Wyjaśniamy, kiedy taki urlop przysługuje, ile może trwać, jak złożyć wniosek do pracodawcy i na co uważać przy dzieleniu urlopu między rodziców.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 186 Kodeksu pracy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do tego sześciomiesięcznego stażu wlicza się także poprzednie okresy zatrudnienia, a nie tylko zatrudnienie u obecnego pracodawcy.
Podstawowy urlop wychowawczy wynosi do 36 miesięcy i może być wykorzystany najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Jeżeli jednak dziecko z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki pracownika, pracownik może skorzystać z dodatkowego urlopu wychowawczego - również w wymiarze do 36 miesięcy, ale nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.
Oznacza to, że na obecnych zasadach nieaktualne są dawne limity wskazujące na korzystanie z urlopu wychowawczego tylko do ukończenia przez dziecko 4 lat oraz dawny termin składania wniosku z 2-tygodniowym wyprzedzeniem. Aktualnie liczą się limity 6 lat, 18 lat oraz termin 21 dni na złożenie wniosku.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
W praktyce rodzic dziecka z orzeczeniem może mieć do dyspozycji dwa odrębne limity urlopu wychowawczego:
Nie trzeba wykorzystywać dodatkowego urlopu bezpośrednio po zakończeniu zwykłego urlopu wychowawczego. Jeżeli dziecko nadal spełnia warunki, a limit urlopu nie został wyczerpany, można wystąpić o kolejną część później - na przykład od następnego miesiąca, od początku roku szkolnego albo w okresie nasilonych potrzeb terapeutycznych lub rehabilitacyjnych dziecka.
Trzeba jednak pamiętać, że urlopy w wymiarach określonych w art. 186 § 2 i § 3 Kodeksu pracy przysługują łącznie obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka. Co do zasady każdemu z rodziców lub opiekunów przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu z danego wymiaru i tego prawa nie można przenieść na drugiego rodzica lub opiekuna. Pełne 36 miesięcy dla jednego rodzica jest możliwe w sytuacjach szczególnych, np. gdy drugi rodzic nie żyje, nie ma władzy rodzicielskiej albo został jej pozbawiony, ograniczony lub zawieszony.
Urlop wychowawczy może być udzielony maksymalnie w 5 częściach. Liczbę części ustala się według liczby złożonych wniosków o urlop.
Tak, jeżeli rodzic nie wykorzystał jeszcze przysługującego limitu, dziecko nadal wymaga osobistej opieki z powodu stanu zdrowia potwierdzonego odpowiednim orzeczeniem, a urlop mieści się w granicy wieku dziecka. W opisanej sytuacji, gdy wykorzystano część dodatkowego urlopu, można co do zasady wnioskować o kolejną część, np. o wrzesień albo o dłuższy okres, pod warunkiem że nie przekroczono ustawowych limitów.
Przy ustalaniu, ile urlopu jeszcze pozostało, trzeba policzyć wszystkie dotychczas wykorzystane części urlopu wychowawczego na to dziecko. Znaczenie ma także to, czy z urlopu korzystał drugi rodzic lub opiekun oraz czy nie zachodzi jeden z wyjątków pozwalających jednemu rodzicowi wykorzystać pełny wymiar.
Wniosek o urlop wychowawczy składa się pracodawcy w postaci papierowej albo elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Jeżeli pracownik złoży wniosek później, pracodawca udziela urlopu nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.
Wniosek powinien zawierać:
Do wniosku dołącza się m.in. oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica albo opiekuna. Przy dodatkowym urlopie wychowawczym z powodu stanu zdrowia dziecka trzeba dołączyć także kopię prawomocnego orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności dziecka. Jeżeli dokumenty znajdują się już w aktach osobowych, warto wskazać to we wniosku, ale pracodawca może wymagać potwierdzenia kopii z oryginałem.
Jeżeli pracownik spełnia warunki ustawowe i złoży prawidłowy wniosek z wymaganymi dokumentami, pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek o urlop wychowawczy. Nie jest to urlop uznaniowy.
Od dnia złożenia wniosku o urlop wychowawczy pracownik korzysta również z ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę. Jeżeli jednak wniosek został złożony wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem urlopu, ochrona rozpoczyna się 21 dni przed planowanym początkiem urlopu. Ochrona nie ma charakteru absolutnego - rozwiązanie umowy może być dopuszczalne m.in. w razie upadłości lub likwidacji pracodawcy albo przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.
W czasie urlopu wychowawczego pracownik może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy, prowadzić inną działalność, uczyć się albo szkolić, o ile nie wyłącza to możliwości osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem. Jeżeli pracownik trwale zaprzestanie osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca może wezwać go do stawienia się do pracy na zasadach określonych w Kodeksie pracy.
Urlop wychowawczy jest co do zasady okresem bez wynagrodzenia od pracodawcy. Okres urlopu w dniu jego zakończenia wlicza się jednak do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Składki emerytalne i rentowe osoby przebywającej na urlopie wychowawczym są finansowane z budżetu państwa za pośrednictwem ZUS, o ile spełnione są warunki ubezpieczeniowe.
Poniższe przykłady pokazują, jak stosować aktualne zasady dotyczące dodatkowego urlopu wychowawczego w praktyce.
Anna wykorzystała wcześniej zwykły urlop wychowawczy na córkę. Gdy u dziecka wydano prawomocne orzeczenie o niepełnosprawności, Anna złożyła wniosek o dodatkowy urlop wychowawczy na 8 miesięcy, dołączając kopię orzeczenia oraz oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu przez ojca dziecka. Jeżeli limit dodatkowego urlopu nie został wyczerpany, a córka nie ukończyła 18 lat, pracodawca powinien uwzględnić prawidłowo złożony wniosek.
Tomasz chce wziąć dodatkowy urlop wychowawczy na syna z orzeczeniem o niepełnosprawności od 1 września, aby uczestniczyć w terapii i adaptacji szkolnej dziecka. Składa wniosek 5 sierpnia, czyli z zachowaniem 21-dniowego terminu. We wniosku wskazuje okres urlopu, podaje dotychczas wykorzystane części i dołącza wymagane dokumenty. Pracodawca nie może odmówić tylko dlatego, że organizacyjnie wolałby inny termin.
Maria chce wykorzystać pełne 36 miesięcy dodatkowego urlopu sama, ale drugi rodzic żyje i ma pełnię władzy rodzicielskiej. W takiej sytuacji trzeba uwzględnić nieprzenoszalny miesiąc urlopu przysługujący drugiemu rodzicowi, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek, np. drugi rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Przed złożeniem wniosku Maria powinna sprawdzić, jaki wymiar urlopu może realnie wykorzystać samodzielnie.
Nie. Orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka jest konieczne, ale pracownik musi jeszcze złożyć pracodawcy wniosek o urlop wychowawczy wraz z wymaganymi dokumentami.
Tak. Są to dwa odrębne limity: zwykły urlop wychowawczy do 36 miesięcy oraz dodatkowy urlop wychowawczy do 36 miesięcy, jeżeli dziecko wymaga osobistej opieki z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem. W każdym przypadku trzeba jednak uwzględnić zasady korzystania z urlopu przez oboje rodziców lub opiekunów.
Dodatkowy urlop wychowawczy z art. 186 § 3 Kodeksu pracy można wykorzystać najpóźniej do ukończenia przez dziecko 18 lat. Po tej dacie urlop na tej podstawie nie przysługuje.
Wniosek może być złożony w postaci papierowej albo elektronicznej. Ważne, aby zawierał wymagane informacje i został złożony co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Jeżeli zostanie złożony później, pracodawca udzieli urlopu nie później niż po upływie 21 dni od złożenia wniosku.
Co do zasady nie. Kodeks pracy wymaga, aby stan zdrowia dziecka był potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego może mieć znaczenie w innych sprawach, ale samo w sobie nie zastępuje dokumentu wymaganego przy dodatkowym urlopie wychowawczym.
To zależy od konkretnej sytuacji i tytułu ubezpieczenia chorobowego. Sam urlop wychowawczy nie jest zwykłym okresem pracy z prawem do wynagrodzenia chorobowego, dlatego przejście na zwolnienie lekarskie wymaga osobnej analizy, zwłaszcza gdy pracownik chce zakończyć urlop, wrócić do pracy albo ma inny tytuł do ubezpieczenia.
Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a gdy nie jest to możliwe - na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.
Dodatkowy urlop wychowawczy na dziecko z niepełnosprawnością jest istotnym uprawnieniem rodzica lub opiekuna, który musi osobiście sprawować opiekę nad dzieckiem z powodu jego stanu zdrowia. Aktualnie może on wynosić do 36 miesięcy i może być wykorzystany do ukończenia przez dziecko 18 lat. Nie zastępuje zwykłego urlopu wychowawczego, lecz funkcjonuje obok niego.
Najważniejsze jest prawidłowe obliczenie pozostałego limitu, zachowanie 21-dniowego terminu na złożenie wniosku oraz dołączenie wymaganych dokumentów, zwłaszcza kopii prawomocnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje