Praca dodatkowa osoby niepełnosprawnej u tego samego pracodawcy

Czy osoba niepełnosprawna może mieć drugą umowę u tego samego pracodawcy?

Przepisy nie wprowadzają ogólnego zakazu podejmowania dodatkowego zatrudnienia przez osobę z niepełnosprawnością. Sam fakt posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wyklucza więc pracy na drugim stanowisku, także u tego samego pracodawcy. Problem pojawia się wtedy, gdy łączny czas pracy z obu umów przekracza szczególne normy czasu pracy przewidziane dla osób z umiarkowanym albo znacznym stopniem niepełnosprawności.

W opisanej sytuacji pracownica ma pełny etat jako główna księgowa i korzysta ze skróconej normy czasu pracy: 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Dodatkowa praca nauczyciela na 1/2 etatu u tego samego pracodawcy oznaczałaby faktycznie pozostawanie do dyspozycji tej samej szkoły przez czas dłuższy niż wynikający z tej normy. Bez ustawowego wyjątku takie rozwiązanie jest co najmniej bardzo ryzykowne, a w praktyce najczęściej niedopuszczalne.

Inaczej należy oceniać samą możliwość zawarcia drugiej umowy, a inaczej możliwość wykonywania na jej podstawie pracy ponad limity ochronne. Druga umowa może być rozważana, jeżeli dotyczy pracy innego rodzaju, np. pracy nauczyciela zamiast pracy księgowej, ale nie może służyć obejściu zakazu nadgodzin ani ustawowych ograniczeń czasu pracy.

Limity czasu pracy osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności

Zgodnie z art. 15 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. W przypadku osoby zaliczonej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności limit jest niższy i wynosi 7 godzin na dobę oraz 35 godzin tygodniowo. Osoba niepełnosprawna nie może być również zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych.

Te normy mają charakter ochronny. Nie chodzi wyłącznie o wymiar etatu wpisany w jednej umowie, ale o rzeczywisty czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy. Dlatego przy dwóch umowach z tym samym pracodawcą należy patrzeć na realny harmonogram i łączny czas wykonywania pracy.

W praktyce, jeżeli pracownik z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ma już pełny wymiar czasu pracy ustalony według normy 7/35, druga umowa na 1/2 etatu u tego samego pracodawcy będzie powodowała przekroczenie tej normy. Bez zgody lekarza, o której mowa w art. 16 ustawy, pracodawca nie powinien organizować pracy w taki sposób.

Zobacz również:
skrócony czas pracy dla osoby z niepełnosprawnością oraz zasady jego stosowania w praktyce.

Kiedy limity 7 godzin i 35 godzin nie mają zastosowania?

Art. 16 ustawy o rehabilitacji przewiduje dwa najważniejsze wyjątki od stosowania art. 15. Przepisów o skróconych normach, zakazie pracy w porze nocnej i zakazie nadgodzin nie stosuje się do osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz wtedy, gdy na wniosek osoby zatrudnionej lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników, a w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą, wyrazi na to zgodę. Koszty takich badań ponosi pracodawca.

Zgoda lekarza nie powinna być traktowana jako formalność. Powinna odnosić się do realnego obciążenia pracą i warunków jej wykonywania. W opisanym przypadku warto, aby z dokumentacji wynikało, że lekarz zna łączny planowany wymiar zatrudnienia, rodzaj obowiązków księgowej i nauczyciela oraz organizację czasu pracy w szkole.

Jeżeli taka zgoda zostanie prawidłowo uzyskana, do pracownika nie stosuje się ograniczeń z art. 15 ustawy o rehabilitacji. Oznacza to, że pracownik nie zachowuje wtedy ochronnej normy 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo w takim zakresie, w jakim lekarz dopuścił pracę poza tymi ograniczeniami. Nadal trzeba jednak stosować ogólne przepisy Kodeksu pracy, w tym przepisy o odpoczynku dobowym i tygodniowym.

Dwie umowy o pracę z tym samym pracodawcą

Z tym samym pracodawcą można wyjątkowo pozostawać w więcej niż jednym stosunku pracy, ale tylko wtedy, gdy umowy dotyczą pracy rzeczywiście innego rodzaju. Jeżeli druga umowa obejmowałaby te same lub bardzo podobne obowiązki, mogłaby zostać uznana za próbę obejścia przepisów o czasie pracy i nadgodzinach.

W orzecznictwie przyjmuje się, że wykonywanie tej samej rodzajowo pracy poza normalnym czasem pracy, na podstawie kolejnej umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej, może być traktowane jako kontynuowanie stosunku pracy w godzinach nadliczbowych. Ma to szczególne znaczenie u osób z niepełnosprawnością, ponieważ art. 15 ustawy o rehabilitacji wprost zakazuje pracy w godzinach nadliczbowych, chyba że zastosowanie ma wyjątek z art. 16.

Praca głównej księgowej i praca nauczyciela są co do zasady różnymi rodzajami pracy. Ten warunek może więc być spełniony. Nie rozwiązuje to jednak problemu czasu pracy. Jeżeli łączny harmonogram prowadzi do pracy ponad 7 godzin na dobę albo 35 godzin tygodniowo, potrzebna będzie zgoda lekarza albo odpowiednie ograniczenie wymiaru zatrudnienia.

Zobacz również:
Jeżeli dodatkowa praca miałaby oznaczać pracę ponad normę, znaczenie mają zasady opisujące nadgodziny osoby niepełnosprawnej.

Praca nauczyciela a czas pracy w szkole

W przypadku nauczycieli nie można patrzeć wyłącznie na godziny pensum. Art. 42 Karty Nauczyciela wskazuje, że czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. W tym czasie mieszczą się nie tylko zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami, ale także inne czynności i zajęcia wynikające z zadań statutowych szkoły oraz przygotowanie do zajęć, samokształcenie i doskonalenie zawodowe.

Przy zatrudnieniu nauczyciela na 1/2 etatu trzeba więc uwzględnić nie tylko liczbę godzin obowiązkowego pensum, np. 9/18 przy typowym pensum 18 godzin, ale również pozostałe obowiązki nauczycielskie odpowiadające wymiarowi zatrudnienia. Dla pracownicy, która już wykonuje pełnoetatową pracę głównej księgowej według normy 35 godzin tygodniowo, dodatkowe 1/2 etatu nauczycielskiego będzie zwykle oznaczało przekroczenie szczególnych norm czasu pracy.

Odpoczynek dobowy i tygodniowy

Nawet po uzyskaniu zgody lekarza pracodawca musi zaplanować pracę zgodnie z ogólnymi przepisami Kodeksu pracy. Co do zasady pracownikowi przysługuje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego oraz co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego. Przy dwóch umowach z tym samym pracodawcą harmonogram powinien być tak ułożony, aby te odpoczynki były realne, a nie tylko formalne.

Pracodawca powinien też zachować oddzielną dokumentację czasu pracy dla każdej umowy, ale nie może ignorować tego, że chodzi o tę samą osobę i ten sam zakład pracy. Bezpieczne rozwiązanie wymaga spójnego planu organizacyjnego, zwłaszcza gdy jedna część obowiązków ma charakter administracyjny, a druga dydaktyczny.

Jak odpowiedzieć na pytanie pracownicy?

W opisanym stanie faktycznym sama druga umowa na stanowisku nauczyciela nie jest z góry wykluczona, ponieważ chodzi o inny rodzaj pracy niż praca głównej księgowej. Nie można jednak przyjąć, że każda umowa będzie liczona całkowicie oddzielnie dla potrzeb ochronnych limitów osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

Jeżeli pracownica ma zachować szczególną normę 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo, dodatkowe zatrudnienie może być wykonywane tylko w takim zakresie, aby łączny czas pracy nie przekraczał tych limitów. Przy pełnym etacie głównej księgowej oznacza to w praktyce brak miejsca na dodatkowe pół etatu nauczycielskie bez zmiany organizacji zatrudnienia.

Jeżeli natomiast pracownica chce podjąć dodatkową pracę mimo przekroczenia norm 7/35, powinna złożyć wniosek o badanie i uzyskać zgodę lekarza wskazanego w art. 16 ustawy o rehabilitacji. Dopiero wtedy można rozważać harmonogram przekraczający szczególne normy, z zachowaniem ogólnych zasad prawa pracy.

FAQ

Czy osoba z umiarkowaną niepełnosprawnością może pracować na dwa etaty?

Może mieć dodatkowe zatrudnienie, ale nie może naruszać szczególnych norm czasu pracy. Przy umiarkowanym stopniu niepełnosprawności podstawowy limit wynosi 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo, chyba że zastosowanie ma wyjątek ustawowy, np. zgoda lekarza.

Czy druga umowa u tego samego pracodawcy zawsze jest zakazana?

Nie. Druga umowa może być dopuszczalna, jeżeli dotyczy pracy innego rodzaju. Nie może jednak służyć obejściu przepisów o czasie pracy, zwłaszcza zakazu nadgodzin u osoby z niepełnosprawnością.

Czy limity czasu pracy liczy się oddzielnie dla każdej umowy?

Nie należy tego robić automatycznie. Przy tym samym pracodawcy trzeba ocenić łączny czas pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy. Oddzielne umowy nie mogą prowadzić do fikcyjnego obejścia norm ochronnych.

Kto wydaje zgodę na pracę ponad normę 7 godzin dziennie?

Zgodę może wydać lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników, a w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad pracownikiem. Zgoda jest udzielana na wniosek osoby zatrudnionej, a koszt badań ponosi pracodawca.

Czy po zgodzie lekarza nadal przysługuje dodatkowa przerwa?

Tak. Zgoda z art. 16 ustawy dotyczy niestosowania art. 15, czyli szczególnych norm czasu pracy, zakazu pracy nocnej i zakazu nadgodzin. Nie odbiera automatycznie innych uprawnień osoby z niepełnosprawnością, takich jak dodatkowa 15-minutowa przerwa przewidziana w art. 17 ustawy.

Czy nauczycielskie pół etatu to tylko połowa pensum?

Nie. Pensum określa obowiązkowe zajęcia bezpośrednie, ale czas pracy nauczyciela obejmuje także inne zadania, przygotowanie do zajęć, samokształcenie i doskonalenie zawodowe. Dlatego przy łączeniu pracy administracyjnej i nauczycielskiej trzeba uwzględnić cały realny wymiar obowiązków.

Podsumowanie

Osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności może podjąć dodatkową pracę u tego samego pracodawcy, jeżeli praca ma inny charakter i nie dochodzi do obejścia przepisów o czasie pracy. Przy pełnym etacie rozliczanym według normy 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo dodatkowe pół etatu będzie jednak zasadniczo wymagało zgody lekarza albo takiej zmiany wymiaru zatrudnienia, aby łączny czas pracy nie przekraczał ustawowych limitów.

W przypadku szkoły trzeba dodatkowo pamiętać o specyfice Karty Nauczyciela. Pół etatu nauczycielskiego to nie tylko godziny pensum, ale również inne obowiązki związane z pracą nauczyciela. Przed podpisaniem drugiej umowy pracodawca powinien więc sprawdzić rodzaj pracy, harmonogram, odpoczynki i ewentualną zgodę lekarską.

Źródła

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 913 z późn. zm. - tekst jednolity.
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2025 poz. 277 z późn. zm. - tekst jednolity.
3. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, t.j. Dz.U. 2024 poz. 986 z późn. zm. - tekst jednolity.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1997 r., sygn. I PKN 43/97.
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. III APa 24/06.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.