Czas pracy kierowcy zawodowego i godziny nadliczbowe

Co zalicza się do czasu pracy kierowcy?

W przypadku kierowcy zawodowego trzeba odróżnić czas pracy od samego czasu prowadzenia pojazdu. Czas pracy jest pojęciem szerszym. Obejmuje okres od rozpoczęcia do zakończenia pracy, w którym kierowca wykonuje czynności związane z przewozem drogowym.

Do czasu pracy kierowcy zalicza się w szczególności prowadzenie pojazdu, załadunek i rozładunek, nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem, pomoc osobom wsiadającym i wysiadającym, czynności spedycyjne, obsługę codzienną pojazdu i przyczep, niezbędne formalności administracyjne, utrzymanie pojazdu w czystości oraz inne czynności podejmowane w celu wykonania zadania służbowego albo zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu i rzeczy.

Do czasu pracy wlicza się również pozostawanie poza rozkładem czasu pracy w gotowości do wykonywania pracy, zwłaszcza podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, jeżeli przewidywany czas oczekiwania nie był kierowcy znany przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem danego okresu.

Nie każdy postój będzie jednak czasem pracy. Co do zasady do czasu pracy nie wlicza się m.in. czasu dyżuru, jeżeli kierowca nie wykonywał w tym czasie pracy, nieusprawiedliwionych postojów, dobowego nieprzerwanego odpoczynku oraz przerwy wynikającej z przerywanego systemu czasu pracy.

Normy czasu pracy kierowcy zatrudnionego na etacie

Podstawowa norma czasu pracy kierowcy zatrudnionego na podstawie umowy o pracę wynosi 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Taka sama ogólna zasada wynika również z Kodeksu pracy.

U kierowców wykonujących przewóz drogowy można stosować system równoważnego czasu pracy. W takim systemie dobowy wymiar czasu pracy może być przedłużony zasadniczo do 12 godzin, ale dłuższa praca w jednych dniach musi być zrównoważona krótszą pracą w innych dniach albo dniami wolnymi. Samo zaplanowanie 12-godzinnej zmiany w prawidłowym systemie równoważnym nie oznacza jeszcze nadgodzin.

Niezależnie od systemu czasu pracy, tygodniowy czas pracy kierowcy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Tygodniowy czas pracy może zostać wydłużony do 60 godzin, ale tylko wtedy, gdy średnia 48 godzin tygodniowo zostanie zachowana w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Limit ten ma znaczenie także wtedy, gdy kierowca pracuje u więcej niż jednego pracodawcy.

Jeżeli praca jest wykonywana w porze nocnej, czas pracy kierowcy nie może przekraczać 10 godzin w danej dobie. Dla kierowców pora nocna jest określana jako cztery godziny pomiędzy godziną 00:00 a 07:00, wybrane na potrzeby rozliczania czasu pracy.

Przerwy, odpoczynki i jazda bez wysiadki

Kierowca nie może legalnie pracować ani prowadzić pojazdu bez realnych przerw i odpoczynków. Po 6 kolejnych godzinach pracy przysługuje mu przerwa przeznaczona na odpoczynek: co najmniej 30 minut, jeżeli liczba godzin pracy nie przekracza 9 godzin, albo co najmniej 45 minut, jeżeli liczba godzin pracy przekracza 9 godzin. Przerwa może być dzielona na części trwające co najmniej 15 minut.

W każdej dobie kierowcy przysługuje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, a w każdym tygodniu co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Odpoczynek tygodniowy obejmuje odpoczynek dobowy przypadający w dniu, w którym kierowca rozpoczął odpoczynek tygodniowy.

Jeżeli kierowca wykonuje przewozy objęte rozporządzeniem (WE) nr 561/2006, trzeba dodatkowo pilnować limitów czasu prowadzenia pojazdu, przerwy po 4,5 godziny jazdy oraz zasad odpoczynków dobowych i tygodniowych. Oznacza to, że samo rozliczenie nadgodzin nie naprawia naruszenia przepisów o bezpieczeństwie przewozu.

Praca przez wiele dni z rzędu bez normalnego odpoczynku, określana potocznie jako jazda non stop, jest więc niedopuszczalna. Może prowadzić do odpowiedzialności pracodawcy lub przewoźnika, sankcji w razie kontroli oraz roszczeń pracownika o prawidłowe rozliczenie czasu pracy.

Kiedy kierowca ma godziny nadliczbowe?

Godziny nadliczbowe u kierowcy powstają wtedy, gdy praca jest wykonywana ponad obowiązujące normy czasu pracy albo ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego kierowcę systemu i rozkładu czasu pracy.

Przykład: jeżeli kierowca pracuje w podstawowym systemie czasu pracy po 8 godzin dziennie, praca ponad 8 godzin może stanowić nadgodziny dobowe. Jeżeli jednak prawidłowo wprowadzono system równoważny i w harmonogramie zaplanowano 12 godzin pracy, nadgodziny dobowe pojawią się dopiero po przekroczeniu zaplanowanego przedłużonego wymiaru.

Nadgodziny kierowcy są dopuszczalne w razie sytuacji wymagających podjęcia działań dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia albo usunięcia awarii, a także w razie szczególnych potrzeb pracodawcy. Nie mogą jednak służyć do obchodzenia przepisów o odpoczynku, przerwach i maksymalnym tygodniowym czasie pracy.

W przypadku nadgodzin wynikających ze szczególnych potrzeb pracodawcy limit ustawowy wynosi 260 godzin w roku kalendarzowym. W układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem i nie musi ustalać regulaminu, można określić inną liczbę godzin nadliczbowych, ale nadal trzeba respektować limit przeciętnie 48 godzin tygodniowo.

Warto pamiętać, że podobne pojęcia występują w innych branżach, ale specyfika transportu jest bardziej rygorystyczna. Dla porównania omawialiśmy też nadgodziny kierownika robót na budowie.

Dodatek za nadgodziny kierowcy

Za pracę w godzinach nadliczbowych kierowcy przysługuje normalne wynagrodzenie oraz dodatek. Dodatek wynosi 100% wynagrodzenia za nadgodziny przypadające w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub święto. Dodatek 100% przysługuje także za przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie zostało już rozliczone jako nadgodziny dobowe.

W pozostałych przypadkach dodatek wynosi 50% wynagrodzenia. Dla prawidłowego rozliczenia trzeba więc ustalić nie tylko liczbę godzin ponad normę, ale także dzień, porę i podstawę przekroczenia.

Zamiast dodatku pracodawca może udzielić czasu wolnego. Na pisemny wniosek pracownika czas wolny przysługuje w takim samym wymiarze jak liczba przepracowanych nadgodzin, czyli 1:1. Bez wniosku pracownika pracodawca może udzielić czasu wolnego najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego w wymiarze o połowę wyższym, czyli 1:1,5, przy czym nie może to obniżyć wynagrodzenia należnego za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

Jeżeli pracodawca wypłaca stały ryczałt za nadgodziny, powinien on odpowiadać przewidywanemu wymiarowi pracy nadliczbowej. Ryczałt nie może być sposobem na pozbawienie kierowcy wynagrodzenia, gdy rzeczywista liczba nadgodzin jest wyraźnie większa.

Czy kierowca może odmówić dalszej jazdy albo nadgodzin?

Co do zasady pracownik powinien wykonywać polecenia pracodawcy dotyczące pracy, jeżeli są zgodne z prawem i umową o pracę. Nie oznacza to jednak obowiązku wykonywania polecenia, które prowadziłoby do naruszenia bezwzględnych przepisów o czasie pracy, odpoczynku lub bezpieczeństwie przewozu.

Jeżeli dalsza jazda oznaczałaby przekroczenie dopuszczalnych limitów, brak wymaganego odpoczynku albo realne zagrożenie bezpieczeństwa, kierowca powinien niezwłocznie zgłosić ten fakt przełożonemu i zachować dowody, np. wiadomości, zapisy tachografu, harmonogram, kartę drogową lub polecenie przewozu. W praktyce warto działać spokojnie i rzeczowo, ponieważ ocena odmowy zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Szersze omówienie ogólnych zasad znajduje się w materiale: czy pracownik może odmówić pracy w nadgodzinach.

Jak dochodzić zapłaty za nadgodziny?

Kierowca, który uważa, że nadgodziny nie zostały prawidłowo rozliczone, powinien w pierwszej kolejności zgromadzić dokumenty: ewidencję czasu pracy, harmonogramy, listy płac, paski wynagrodzeń, zapisy z tachografu, wydruki aktywności, korespondencję z dyspozytorem oraz dokumenty przewozowe. W sporze liczy się nie tylko sama liczba godzin jazdy, ale cały czas pracy.

Warto pisemnie wezwać pracodawcę do wyjaśnienia rozliczenia i wypłaty zaległego wynagrodzenia. Jeżeli sprawa nie zostanie rozwiązana polubownie, pracownik może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzić roszczeń przed sądem pracy. Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.

Pracodawca powinien prowadzić ewidencję czasu pracy w sposób pozwalający prawidłowo ustalić wynagrodzenie i inne świadczenia związane z pracą. Brak rzetelnej ewidencji nie powinien automatycznie obciążać pracownika, ale w praktyce własne dowody kierowcy znacznie ułatwiają wykazanie roszczenia.

FAQ

Czy kierowcy zawodowemu należą się nadgodziny?

Tak. Jeżeli kierowca pracuje ponad obowiązujące go normy czasu pracy albo ponad zaplanowany przedłużony dobowy wymiar w prawidłowym systemie czasu pracy, przysługuje mu normalne wynagrodzenie i dodatek albo czas wolny.

Czy kierowca może pracować 60 godzin w tygodniu?

Może to być dopuszczalne wyjątkowo, ale tylko wtedy, gdy w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy średni tygodniowy czas pracy nie przekroczy 48 godzin. Trzeba też zachować odpoczynki i przerwy.

Czy sama jazda jest jedynym czasem pracy kierowcy?

Nie. Czas pracy obejmuje także m.in. załadunek, rozładunek, formalności administracyjne, obsługę pojazdu, czynności spedycyjne i niektóre okresy gotowości do pracy.

Czy pracodawca może oddać czas wolny zamiast dodatku za nadgodziny?

Tak. Na pisemny wniosek pracownika czas wolny jest udzielany w proporcji 1:1. Bez wniosku pracownika pracodawca może udzielić czasu wolnego w proporcji 1:1,5 najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego.

Czy kierowca może jechać bez odpoczynku, jeżeli chce więcej zarobić?

Nie. Zgoda kierowcy nie legalizuje naruszenia przepisów o odpoczynku, przerwach i bezpieczeństwie przewozu. Przepisy te chronią kierowcę, pasażerów i innych uczestników ruchu.

Jakie dowody pomagają w sprawie o nadgodziny kierowcy?

Najczęściej są to zapisy z tachografu, ewidencja czasu pracy, grafiki, listy płac, wiadomości od dyspozytora, dokumenty przewozowe, karty drogowe i własne notatki kierowcy prowadzone na bieżąco.

Czy roszczenia o nadgodziny się przedawniają?

Tak. Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie warto więc odkładać analizy rozliczeń na koniec wieloletniej współpracy.

Podsumowanie

Kierowca zawodowy ma prawo do wynagrodzenia za nadgodziny, ale nadgodziny nie mogą zastępować prawidłowego planowania transportu. Pracodawca powinien organizować pracę tak, aby zachować normy dobowe i tygodniowe, przerwy, odpoczynki oraz ograniczenia wynikające z przepisów transportowych.

Jeżeli kierowca pracuje ponad normy, powinien otrzymać normalne wynagrodzenie i odpowiedni dodatek albo czas wolny. Jeżeli natomiast polecenia prowadzą do jazdy bez odpoczynku lub przekroczenia limitów bezpieczeństwa, problem nie sprowadza się tylko do pieniędzy - może oznaczać także naruszenie przepisów kontrolowanych przez właściwe organy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 477 - tekst aktu.
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277 - tekst aktu.
3. Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. - EUR-Lex.
4. Rozporządzenie (UE) nr 165/2014 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym - EUR-Lex.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.