Zakaz konkurencji dla fryzjera na umowie-zleceniu

Zakaz konkurencji przy umowie o pracę

Jeżeli osoba jest zatrudniona jako pracownik, zastosowanie mają przepisy Kodeksu pracy o zakazie konkurencji. Zakaz może obowiązywać w czasie trwania stosunku pracy, a w szczególnych przypadkach także po jego ustaniu.

Zgodnie z art. 101¹ Kodeksu pracy pracownik, w zakresie określonym w odrębnej umowie, nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani świadczyć pracy na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność. Umowa o zakazie konkurencji wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy może być zawarty tylko z pracownikiem mającym dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Taka umowa musi określać czas trwania zakazu oraz odszkodowanie należne byłemu pracownikowi. Odszkodowanie nie może być niższe niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu.

Szerszy kontekst opisujemy również w artykule: Ujawnienie informacji o zajęciu komorniczym wynagrodzenia przez pracodawcę.

W praktyce oznacza to, że gdyby fryzjerka była zatrudniona na umowę o pracę i pracodawca chciał zakazać jej pracy po rozwiązaniu umowy, powinien zapłacić jej odszkodowanie. Samo wpisanie w umowie zakazu pracy w zawodzie bez rekompensaty byłoby bardzo ryzykowne dla pracodawcy.

Umowa-zlecenie a zakaz konkurencji

Przy umowie-zleceniu sytuacja jest inna. Zleceniobiorca nie jest pracownikiem, więc przepisy Kodeksu pracy o minimalnym odszkodowaniu za zakaz konkurencji nie mają bezpośredniego zastosowania. Strony mogą jednak uregulować zakaz konkurencji w umowie cywilnoprawnej, korzystając z zasady swobody umów wynikającej z art. 353¹ Kodeksu cywilnego.

Swoboda umów nie jest nieograniczona. Treść i cel umowy nie mogą sprzeciwiać się ustawie, naturze stosunku prawnego ani zasadom współżycia społecznego. Dlatego klauzula, która całkowicie blokuje możliwość pracy w zawodzie przez 3 lata, obejmuje wszystkich potencjalnych pracodawców i nie przewiduje żadnego wynagrodzenia, może zostać uznana za nadmierną.

Nie można więc automatycznie stwierdzić, że każdy zakaz konkurencji w umowie-zleceniu jest nieważny. Trzeba ocenić jego zakres. Znaczenie mają zwłaszcza: czas trwania zakazu, obszar terytorialny, opis działalności konkurencyjnej, wysokość kary umownej, dostęp zleceniobiorcy do klientów i informacji poufnych oraz to, czy zakaz ma chronić realny interes zleceniodawcy.

Czy 3-letni zakaz pracy jako fryzjer jest dopuszczalny?

Trzyletni zakaz wykonywania zawodu fryzjera po zakończeniu współpracy może być bardzo daleko idącym ograniczeniem. W zawodzie usługowym, szczególnie na początku kariery, taki zapis może w praktyce uniemożliwić zarobkowanie i rozwój zawodowy.

Inaczej można oceniać zakaz przejmowania klientów konkretnego salonu przez kilka miesięcy, a inaczej zakaz pracy w jakimkolwiek salonie fryzjerskim przez 3 lata. Pierwszy zapis może chronić uzasadniony interes przedsiębiorcy. Drugi może być nieproporcjonalny, zwłaszcza gdy nie ma wynagrodzenia za okres powstrzymywania się od pracy konkurencyjnej.

Warto też odróżnić zakaz konkurencji od obowiązku zachowania poufności. Pracodawca lub zleceniodawca może chronić receptury, cenniki, bazę klientów, know-how i inne informacje poufne. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do całkowitego zakazania byłemu współpracownikowi wykonywania zawodu.

Co zrobić przed podpisaniem umowy?

Najbezpieczniej nie podpisywać umowy z szerokim zakazem konkurencji bez wcześniejszej analizy. Po podpisaniu negocjacje są trudniejsze, a spór może wymagać obrony przed roszczeniami zleceniodawcy.

W praktyce można zaproponować kilka zmian:

• usunięcie zakazu konkurencji po zakończeniu umowy,
• skrócenie zakazu, na przykład do kilku miesięcy, jeżeli jest rzeczywiście potrzebny,
• ograniczenie zakazu tylko do konkretnego obszaru lub konkretnych klientów salonu,
• wprowadzenie wynagrodzenia za okres obowiązywania zakazu po zakończeniu współpracy,
• precyzyjne zdefiniowanie, czym jest działalność konkurencyjna,
• obniżenie lub doprecyzowanie kary umownej, jeżeli została przewidziana,
• zastąpienie szerokiego zakazu konkurencji klauzulą poufności i zakazem wykorzystywania bazy klientów.

Jeżeli zleceniodawca twierdzi, że zakaz jest niezbędny, powinien umieć wskazać, jakie konkretne interesy chce chronić. Ogólny argument, że osoba nie może pracować u konkurencji, zwykle nie wystarcza do uzasadnienia bardzo szerokiego ograniczenia.

A co, jeśli umowa-zlecenie w rzeczywistości przypomina etat?

Nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze. Jeżeli współpraca ma polegać na osobistym wykonywaniu pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez salon, pod kierownictwem właściciela, za wynagrodzeniem i w sposób ciągły, może powstać pytanie, czy nie jest to w istocie stosunek pracy.

Ma to znaczenie także dla zakazu konkurencji. Jeżeli strony formalnie podpisały umowę-zlecenie, ale faktycznie wykonywana praca spełnia cechy stosunku pracy, zleceniobiorca może rozważyć dochodzenie ustalenia istnienia stosunku pracy. Ocena zawsze zależy od konkretnych okoliczności, organizacji pracy i stopnia podporządkowania.

Co zrobić, gdy umowa została już podpisana?

Jeżeli umowa z zakazem konkurencji została już zawarta, nie oznacza to automatycznie, że zleceniobiorca musi biernie zaakceptować każde ograniczenie. Możliwe działania zależą od treści umowy i zachowania stron.

W pierwszej kolejności warto przeanalizować, czy zakaz jest precyzyjny. Niejasne postanowienia, bardzo szeroki zakres zakazu, brak ekwiwalentu, rażąco wysoka kara umowna lub zakaz całkowicie uniemożliwiający pracę mogą być argumentami w negocjacjach albo w sporze sądowym.

Dobrym rozwiązaniem bywa pisemne wystąpienie o zwolnienie z zakazu albo podpisanie aneksu. Można zaproponować zobowiązanie do nieprzejmowania klientów salonu i niewykorzystywania informacji poufnych zamiast całkowitego zakazu pracy w zawodzie.

FAQ

Czy zleceniobiorca musi podpisać zakaz konkurencji?

Nie. Zakaz konkurencji jest elementem umowy, a umowę można negocjować. Jeżeli druga strona uzależnia współpracę od podpisania zakazu, warto zażądać doprecyzowania jego zakresu albo rekompensaty.

Czy zakaz konkurencji w umowie-zleceniu zawsze wymaga odszkodowania?

Nie ma takiego ustawowego wymogu jak przy umowie o pracę po ustaniu zatrudnienia. Brak odszkodowania może jednak przemawiać przeciwko ważności lub proporcjonalności bardzo szerokiego zakazu, zwłaszcza gdy zakaz uniemożliwia wykonywanie zawodu.

Czy można zakazać fryzjerce pracy w całej branży przez 3 lata?

Taki zakaz może być kwestionowany jako nadmierny. Ocena zależy od tego, czy zakaz chroni realny interes salonu, czy tylko blokuje pracę byłej współpracownicy. Im dłuższy i szerszy zakaz, tym większe ryzyko jego podważenia.

Co grozi za naruszenie zakazu konkurencji?

Najczęściej umowa przewiduje karę umowną albo odszkodowanie. Trzeba sprawdzić, czy kara została jasno określona i czy nie jest rażąco wygórowana. W razie sporu sąd ocenia treść umowy i okoliczności sprawy.

Czy lepiej podpisać umowę i później walczyć z zakazem?

Zwykle nie. Bezpieczniej negocjować klauzulę przed podpisaniem umowy. Po podpisaniu zleceniobiorca może nadal podnosić zarzuty co do nadmiernego zakresu zakazu, ale wiąże się to z ryzykiem sporu.

Podsumowanie

Zakaz konkurencji dla początkującej fryzjerki na umowie-zleceniu nie jest z góry wykluczony, ale nie powinien bez uzasadnienia blokować wykonywania zawodu przez długi czas. Trzyletni zakaz pracy w branży, zwłaszcza bez wynagrodzenia i bez precyzyjnego zakresu, warto negocjować przed podpisaniem umowy.

Najrozsądniejsze rozwiązanie to ograniczenie klauzuli do realnych interesów salonu, takich jak poufność, baza klientów czy zakaz przejmowania konkretnych klientów przez określony czas. Całkowity zakaz pracy jako fryzjer po zakończeniu współpracy może być nieproporcjonalny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.