Ograniczenie etatu nauczyciela a praca w dwóch szkołach

Stan prawny aktualny na 5 czerwca 2026 r. Ograniczenie etatu nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania jest dopuszczalne tylko w określonych sytuacjach organizacyjnych. Najczęściej chodzi o częściową likwidację szkoły, zmniejszenie liczby oddziałów albo zmianę planu nauczania, która powoduje, że nie da się dalej zatrudniać nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

W opisanej sytuacji kluczowe nie jest więc samo to, że koleżanka pracuje także w innej placówce. Decydujące jest to, czy w Pani szkole rzeczywiście zabrakło godzin dla nauczycieli tej samej specjalności oraz czy dyrektor prawidłowo porównał nauczycieli, którym można było przydzielić te godziny.

Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela mianowanego

Zgodnie z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, w razie całkowitej likwidacji szkoły dyrektor rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy. Natomiast w razie częściowej likwidacji szkoły, zmniejszenia liczby oddziałów albo zmian planu nauczania, które uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, dyrektor rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy albo, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może też wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela mianowanego nie jest zwykłą swobodną decyzją dyrektora. Muszą istnieć przyczyny organizacyjne, nie może być możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze w dotychczasowej szkole i nie mogą istnieć warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć w innej szkole. Ograniczenie nie może obniżyć wymiaru poniżej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i wymaga zgody nauczyciela.

Jeżeli nauczyciel nie wyrazi zgody na ograniczenie wymiaru zatrudnienia oraz proporcjonalne obniżenie wynagrodzenia, stosuje się art. 20 Karty Nauczyciela. W praktyce oznacza to ryzyko rozwiązania stosunku pracy z końcem roku szkolnego albo możliwość złożenia przez nauczyciela wniosku o przeniesienie w stan nieczynny.

Czy nauczyciel może pracować w dwóch szkołach?

Co do zasady nauczyciel może pozostawać w kilku stosunkach pracy, także w różnych szkołach, o ile dodatkowe zatrudnienie nie uniemożliwia należytego wykonywania obowiązków i nie narusza szczególnych ograniczeń wynikających z konkretnego stanowiska lub odrębnych przepisów. Karta Nauczyciela nie przewiduje obecnie ogólnej zasady, że nauczyciel zatrudniony w jednej szkole musi uzyskać zgodę dyrektora tej szkoły na każde dodatkowe zatrudnienie w innej placówce.

Dlatego sama informacja, że inny nauczyciel ma pełny etat lub godziny ponadwymiarowe w innej szkole, nie powoduje automatycznie, że dyrektor Pani szkoły ma obowiązek odebrać mu godziny. Dyrektor nie powinien opierać decyzji wyłącznie na tym, że jeden nauczyciel ma inne źródło utrzymania, a drugi nie. Taka okoliczność może mieć znaczenie pomocnicze przy ocenie sytuacji życiowej, ale nie zastępuje kryteriów zawodowych i organizacyjnych.

Warto odróżnić dwie sytuacje. Jeśli nauczyciel uzupełnia pensum w innej szkole na podstawie decyzji organu prowadzącego, jest to element jednego stosunku pracy. Jeżeli natomiast ma w drugiej szkole odrębną umowę lub odrębny stosunek pracy, dyrektor pierwszej szkoły nie może tylko z tego powodu uznać, że należy mu ograniczyć etat.

Godziny ponadwymiarowe a ograniczenie etatu innego nauczyciela

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy w tej samej szkole ogranicza się etat jednemu nauczycielowi, a innym nauczycielom tej samej specjalności przydziela się znaczną liczbę godzin ponadwymiarowych. Zgodnie z art. 35 ust. 1 Karty Nauczyciela godziny ponadwymiarowe są dopuszczalne w szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły. Co do zasady ich liczba nie może przekraczać 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, a większa liczba może być przydzielona tylko za zgodą nauczyciela, maksymalnie do 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Jeżeli więc w arkuszu organizacji szkoły występują godziny dla nauczycieli tej samej specjalności, ale są one rozdysponowane jako godziny ponadwymiarowe innym osobom, może powstać pytanie, czy rzeczywiście istniała podstawa do ograniczenia etatu nauczycielowi mianowanemu. Sąd Najwyższy wskazywał, że brak jest przesłanek rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w trybie art. 20 Karty Nauczyciela, jeżeli pozostali nauczyciele tej samej specjalności mają w planie organizacyjnym szkoły taką liczbę godzin ponadwymiarowych, że możliwe byłoby zatrudnianie zwalnianego nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

Nie oznacza to jednak, że każda godzina ponadwymiarowa automatycznie wyklucza ograniczenie etatu. Trzeba sprawdzić specjalność, kwalifikacje nauczycieli, rodzaj zajęć, podział oddziałów, plan nauczania, wymogi organizacyjne oraz to, czy godziny mogą zostać realnie przydzielone konkretnemu nauczycielowi.

Kryteria wyboru nauczyciela do ograniczenia etatu

Przepisy nie zawierają jednej zamkniętej listy kryteriów, według których dyrektor ma wybrać nauczyciela do ograniczenia zatrudnienia albo do zwolnienia z przyczyn organizacyjnych. Nie oznacza to jednak dowolności. Kryteria powinny być obiektywne, zrozumiałe, związane z potrzebami szkoły i możliwe do wykazania w razie sporu sądowego.

W praktyce przy porównywaniu nauczycieli tej samej specjalności bierze się pod uwagę przede wszystkim:

• posiadane kwalifikacje formalne i możliwość prowadzenia konkretnych zajęć,
• stopień awansu zawodowego i podstawę zatrudnienia,
• ocenę pracy, osiągnięcia dydaktyczne i wychowawcze,
• doświadczenie w nauczaniu danego przedmiotu lub prowadzeniu danych zajęć,
• dyspozycyjność organizacyjną i rzetelność wykonywania obowiązków,
• długotrwałe nieobecności dezorganizujące pracę szkoły, jeżeli rzeczywiście wpływały na funkcjonowanie placówki,
• sytuację osobistą i rodzinną, zwykle jako kryterium pomocnicze.

Staż pracy może mieć znaczenie, ale nie zawsze rozstrzyga sprawę. Sąd Najwyższy podkreślał, że przy porównaniu kwalifikacji zawodowych należy uwzględniać nie tylko formalny poziom wykształcenia, lecz także praktykę w nauczaniu przedmiotu, którego liczba godzin ulega zmniejszeniu. Dlatego 27-letni ogólny staż pracy jest argumentem istotnym, ale trzeba go zestawić z kwalifikacjami, nauczanym przedmiotem, oceną pracy i rzeczywistymi potrzebami szkoły.

Co może zrobić nauczyciel, któremu ograniczono etat?

W pierwszej kolejności warto ustalić, czy dyrektor proponuje ograniczenie zatrudnienia za zgodą nauczyciela, czy wręcza wypowiedzenie w trybie art. 20 Karty Nauczyciela. To są różne sytuacje i wywołują inne konsekwencje.

Jeżeli nauczyciel otrzymał propozycję ograniczenia zatrudnienia, powinien sprawdzić, czy wymiar nie spada poniżej 1/2 pensum, czy istnieją rzeczywiste przyczyny organizacyjne oraz czy rozważono możliwość uzupełnienia etatu w innej szkole. Zgoda na ograniczenie etatu powinna być świadoma, najlepiej po analizie dokumentów organizacyjnych.

Jeżeli nauczyciel otrzymał wypowiedzenie stosunku pracy, terminy na reakcję są krótkie. Co do zasady odwołanie od wypowiedzenia do sądu pracy wnosi się w terminie 21 dni od doręczenia pisma. W sprawach nauczycielskich trzeba również uwzględnić szczególne przepisy Karty Nauczyciela, w tym tryb konsultacji ze związkiem zawodowym, jeżeli nauczyciel jest przez niego reprezentowany.

W praktyce pomocne mogą być następujące działania:

• złożenie pisemnego wniosku o podanie kryteriów ograniczenia etatu,
• sprawdzenie arkusza organizacji szkoły i przydziału godzin w danej specjalności,
• ustalenie, czy inni nauczyciele tej samej specjalności mają godziny ponadwymiarowe,
• porównanie kwalifikacji i praktyki nauczycieli, którym można było przydzielić sporne godziny,
• skonsultowanie pisma dyrektora przed podpisaniem zgody na ograniczenie etatu,
• rozważenie odwołania do sądu pracy, jeśli decyzja narusza przepisy lub kryteria doboru są pozorne.

Czy dyrektor może twierdzić, że nie wie o drugiej pracy nauczyciela?

Dyrektor powinien podejmować decyzje kadrowe na podstawie obiektywnych i możliwych do wykazania danych. Jeżeli dodatkowe zatrudnienie innego nauczyciela jest tylko nieformalną informacją, dyrektor może twierdzić, że nie ma podstaw, aby traktować ją jako rozstrzygające kryterium podziału godzin.

Jednocześnie, jeśli nauczyciel pracujący w kilku szkołach nie wykonuje prawidłowo obowiązków, nie jest dyspozycyjny w zakresie wymaganym organizacją pracy albo przydział godzin w Pani szkole prowadzi do nierównego i nieuzasadnionego traktowania nauczycieli tej samej specjalności, można domagać się wyjaśnienia decyzji. Nie chodzi jednak o karanie nauczyciela za drugą pracę, lecz o sprawdzenie, czy podział godzin w Pani szkole jest zgodny z prawem i obiektywnymi potrzebami placówki.

Znaczenie orzecznictwa Sądu Najwyższego

W sprawach dotyczących ograniczenia zatrudnienia i zwolnień nauczycieli sądy badają przede wszystkim, czy istniały realne przyczyny organizacyjne oraz czy prawidłowo wybrano nauczyciela do ograniczenia etatu lub zwolnienia. W orzecznictwie przyjmuje się, że interes szkoły jako placówki kształcącej i wychowującej może mieć pierwszeństwo przed indywidualnym interesem nauczyciela, ale decyzja dyrektora nie może być arbitralna.

Szczególnie istotne są orzeczenia, w których wskazano, że przy ograniczaniu zatrudnienia trzeba patrzeć na nauczycieli tej samej specjalności i realną możliwość przydzielenia im godzin. Jeżeli z planu organizacyjnego wynika, że godziny zostały pozostawione jako ponadwymiarowe dla innych nauczycieli, może to osłabiać argument, że nie było możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela w pełnym wymiarze.

FAQ

Czy dyrektor może ograniczyć etat nauczycielowi mianowanemu bez jego zgody?

Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela mianowanego w trybie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela wymaga zgody nauczyciela. Jeżeli nauczyciel nie wyrazi zgody, dyrektor może zastosować tryb z art. 20 Karty Nauczyciela, jeśli istnieją ustawowe przyczyny organizacyjne.

Czy nauczyciel pracujący w dwóch szkołach powinien stracić godziny przed innymi?

Nie automatycznie. Dodatkowe zatrudnienie może być co najwyżej jedną z okoliczności pomocniczych, ale nie zastępuje kryteriów takich jak kwalifikacje, praktyka w nauczaniu danego przedmiotu, ocena pracy i potrzeby organizacyjne szkoły.

Czy godziny ponadwymiarowe innych nauczycieli mają znaczenie?

Tak, zwłaszcza jeśli dotyczą tej samej specjalności. Jeżeli z godzin ponadwymiarowych można byłoby utworzyć pełny wymiar dla nauczyciela, któremu ograniczono etat, warto zweryfikować zasadność decyzji dyrektora.

Czy dyrektor musi pokazać kryteria doboru nauczyciela?

Przepisy nie wymagają jednego formalnego regulaminu, ale kryteria powinny być jasne, obiektywne i możliwe do wykazania. W razie sporu sąd pracy może badać, dlaczego wybrano właśnie tego nauczyciela.

Czy można odmówić podpisania zgody na ograniczenie etatu?

Tak, ale odmowa może spowodować zastosowanie art. 20 Karty Nauczyciela, jeżeli rzeczywiście nie ma możliwości dalszego zatrudniania w pełnym wymiarze. Przed odmową warto przeanalizować dokumenty i możliwe skutki.

Ile czasu jest na odwołanie od wypowiedzenia?

Co do zasady odwołanie od wypowiedzenia stosunku pracy wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od doręczenia pisma. W sprawach nauczycieli trzeba dodatkowo sprawdzić, czy pismo dyrektora jest wypowiedzeniem, propozycją ograniczenia etatu czy innym dokumentem.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie można przyjąć prostej zasady, że nauczyciel pracujący w dwóch szkołach zawsze powinien mieć ograniczony etat przed nauczycielem, który nie ma dodatkowego zatrudnienia. Prawo pozwala na pracę u kilku pracodawców, a dyrektor nie powinien opierać decyzji kadrowej wyłącznie na tym, że ktoś ma drugie miejsce pracy.

Jednocześnie ograniczenie etatu nauczyciela mianowanego musi wynikać z realnych przyczyn organizacyjnych i powinno być poprzedzone rzetelnym porównaniem nauczycieli tej samej specjalności. Szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy w szkole nie pozostawiono innym nauczycielom takich godzin ponadwymiarowych, które mogłyby pozwolić Pani zachować pełny etat.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, aktualny tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 515; zob. także ISAP - Karta Nauczyciela.
2. Art. 20 Karty Nauczyciela - rozwiązanie stosunku pracy i ograniczenie zatrudnienia z przyczyn organizacyjnych.
3. Art. 22 Karty Nauczyciela - uzupełnienie pensum i ograniczenie zatrudnienia nauczyciela mianowanego.
4. Art. 35 Karty Nauczyciela - godziny ponadwymiarowe i doraźne zastępstwa.
5. Kodeks pracy, w szczególności art. 264 dotyczący terminu odwołania od wypowiedzenia.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1997 r., sygn. akt I PKN 399/97.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2000 r., sygn. akt I PKN 26/00.
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2001 r., sygn. akt I PKN 570/00.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2001 r., sygn. akt I PKN 610/00.
10. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r., sygn. akt I PK 159/04.
11. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2000 r., sygn. akt I PKN 29/00.
12. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1998 r., sygn. akt I PKN 492/98.
13. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1998 r., sygn. akt I PKN 529/97.
14. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt I PKN 771/00.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.