• Stan prawny na: 2026-05-29
Osoba odbywająca staż nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, ale w miejscu wykonywania zadań musi mieć zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki. Jeżeli charakter stanowiska wymaga odzieży roboczej, obuwia roboczego, środków ochrony albo środków higieny, stażysta również powinien je otrzymać.
Ekwiwalent pieniężny przysługuje wtedy, gdy przepisy i zasady obowiązujące w zakładzie dopuszczają używanie własnej odzieży lub rozliczanie prania, konserwacji albo środków higieny w pieniądzu. Sam fakt odbywania czteromiesięcznego stażu nie wyłącza tych uprawnień.
Staż polega na nabywaniu praktycznych umiejętności przez wykonywanie zadań w miejscu pracy, zwykle bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą. Nie oznacza to jednak, że osoba odbywająca staż może zostać pozbawiona podstawowej ochrony BHP.
Zastosowanie ma art. 304 § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli wykonują ją w zakładzie pracy albo w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę.
Obowiązek ten należy odczytywać łącznie z art. 207 § 2 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca ma organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W praktyce oznacza to, że stażysta powinien mieć zapewnione takie środki BHP, jakie są konieczne na konkretnym stanowisku.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin - Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Odzież robocza jest wymagana przede wszystkim wtedy, gdy odzież własna osoby wykonującej pracę może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu albo gdy wymagają tego względy technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy. Dotyczy to na przykład pracy w produkcji, gastronomii, warsztacie, magazynie, zakładzie usługowym, laboratorium, piekarni czy na budowie.
Jeżeli pracownicy zatrudnieni na tym samym albo porównywalnym stanowisku otrzymują odzież roboczą lub obuwie robocze, to co do zasady takie same wymagania BHP powinny zostać uwzględnione wobec stażysty wykonującego te same czynności. Decyduje nie nazwa zatrudnienia, lecz rzeczywiste warunki wykonywania zadań.
Trzeba odróżnić odzież roboczą od środków ochrony indywidualnej, takich jak kask, okulary ochronne, rękawice chroniące przed urazami, ochronniki słuchu czy obuwie ochronne wymagane przy określonych zagrożeniach. Środki ochrony indywidualnej powinny być zapewnione przez organizatora pracy wtedy, gdy są konieczne do bezpiecznego wykonywania zadań. Nie powinno się zastępować ich samą wypłatą pieniędzy, jeżeli realnie są potrzebne na stanowisku. Warto sprawdzić także omówienie: Czy pracodawca musi zapewnić wygodną odzież roboczą.
Zobacz również: ewidencja przydziału odzieży roboczej
Ekwiwalent za odzież roboczą nie jest świadczeniem należnym automatycznie każdemu stażyście. Może pojawić się wtedy, gdy pracodawca dopuszcza używanie własnej odzieży lub obuwia roboczego spełniających wymagania BHP i rozlicza to w pieniądzu. Wysokość ekwiwalentu powinna odpowiadać aktualnym cenom odzieży i obuwia oraz zasadom przyjętym w zakładzie.
Nie każde stanowisko pozwala na używanie własnej odzieży. Jeżeli przepisy lub ocena ryzyka wymagają zapewnienia konkretnych środków ochronnych albo odzieży o określonych parametrach, organizator pracy powinien je wydać, a nie przerzucać tego obowiązku na stażystę.
W praktyce warto sprawdzić regulamin pracy, instrukcje BHP, tabelę norm przydziału odzieży roboczej oraz porozumienie lub umowę dotyczącą organizacji stażu. Z tych dokumentów często wynika, czy świadczenie ma postać rzeczywistego wydania odzieży, czy ekwiwalentu pieniężnego.
Zgodnie z art. 233 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom odpowiednie urządzenia higieniczno-sanitarne oraz dostarczyć niezbędne środki higieny osobistej. Przy osobach wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy obowiązek ten wynika z ogólnej zasady zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.
Rodzaj i ilość środków higieny zależą od rodzaju pracy oraz stopnia zabrudzenia. Inne potrzeby wystąpią przy pracy biurowej, a inne przy pracy w warsztacie, przy żywności, środkach chemicznych, materiałach pylących albo czynnościach powodujących intensywne zabrudzenie.
Osobną kwestią jest pranie i konserwacja odzieży roboczej. Jeżeli odzież robocza musi być utrzymywana w odpowiednim stanie, co do zasady obowiązek zorganizowania prania, konserwacji, naprawy i odkażania spoczywa na pracodawcy. Gdy dopuszczalne jest wykonywanie tych czynności przez osobę używającą odzieży, można rozliczyć koszty ekwiwalentem, o ile odpowiada on faktycznie ponoszonym kosztom.
Czteromiesięczny okres stażu sam w sobie nie przesądza ani o prawie, ani o braku prawa do ekwiwalentu. Znaczenie ma przede wszystkim rodzaj powierzonych zadań, warunki na stanowisku, ryzyka zawodowe, wymagania sanitarne oraz zasady obowiązujące u danego pracodawcy.
Jeżeli staż trwa krótko, pracodawca może w praktyce wydać odzież na czas wykonywania zadań, zapewnić środki ochrony i higieny w naturze albo zastosować rozliczenie pieniężne, jeżeli jest ono zgodne z przepisami i wewnętrznymi zasadami. Nie powinien jednak pozostawiać stażysty bez wymaganych środków tylko dlatego, że staż nie jest zatrudnieniem pracowniczym.
Najpierw warto ustalić, jakie zasady obowiązują na danym stanowisku. Pomocne będą: skierowanie na staż, program stażu, regulamin pracy, instrukcje BHP, ocena ryzyka zawodowego, tabela przydziału odzieży i obuwia roboczego oraz dokumentacja szkolenia BHP.
Następnie można zwrócić się pisemnie do pracodawcy lub organizatora stażu o wydanie wymaganych środków albo o wypłatę ekwiwalentu, jeżeli taki sposób rozliczenia wynika z zasad obowiązujących w zakładzie. W piśmie warto wskazać, jakie czynności są wykonywane, na czym polega zabrudzenie, zniszczenie odzieży albo zagrożenie oraz czy pracownicy na analogicznym stanowisku otrzymują takie świadczenia.
Jeżeli sprawa dotyczy stażu organizowanego z udziałem urzędu pracy, zasadne może być również zgłoszenie problemu do instytucji kierującej na staż. W przypadku realnego zagrożenia bezpieczeństwa lub naruszeń przepisów BHP można rozważyć kontakt z Państwową Inspekcją Pracy.
Poniższe przykłady pokazują, kiedy stażysta powinien otrzymać świadczenia BHP w naturze, a kiedy możliwe jest rozliczenie ekwiwalentem.
Stażysta odbywa staż w zakładzie stolarskim i wykonuje czynności przy szlifowaniu elementów drewnianych. Jego prywatna odzież szybko ulega zabrudzeniu pyłem, a obuwie może zostać zniszczone. Jeżeli na takim stanowisku pracownicy otrzymują odzież i obuwie robocze, stażysta również powinien je otrzymać albo, jeśli jest to dopuszczalne i zgodne z zasadami zakładu, otrzymać odpowiedni ekwiwalent za używanie własnej odzieży.
Osoba odbywa staż w piekarni. Ze względów sanitarnych używa fartucha, nakrycia głowy i korzysta ze środków higieny osobistej dostępnych w zakładzie. Jeżeli pracodawca zapewnia te środki w naturze, nie musi dodatkowo wypłacać ekwiwalentu tylko dlatego, że staż trwa kilka miesięcy. Ekwiwalent może być zasadny dopiero wtedy, gdy stażysta zgodnie z ustaleniami używa własnej odzieży lub sam ponosi koszty jej prania.
Stażysta wykonuje czynności pomocnicze na placu budowy. Ze względu na zagrożenia wymagane są kask, kamizelka ostrzegawcza i odpowiednie obuwie ochronne. W takiej sytuacji nie wystarczy wypłata pieniędzy zamiast środków ochronnych, jeżeli są one konieczne do bezpiecznego wykonywania zadań. Organizator pracy powinien zapewnić je przed dopuszczeniem stażysty do pracy.
W zakresie zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy stażysta powinien być chroniony podobnie jak pracownik wykonujący porównywalne zadania. Wynika to z art. 304 § 1 Kodeksu pracy, który obejmuje także osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy.
Nie. Ekwiwalent przysługuje wtedy, gdy przepisy i zasady obowiązujące w zakładzie dopuszczają używanie własnej odzieży lub rozliczenie kosztów prania albo utrzymania odzieży w pieniądzu. Jeżeli pracodawca wydaje wymaganą odzież i zapewnia jej utrzymanie, dodatkowy ekwiwalent może nie być należny.
Może to być dopuszczalne tylko wtedy, gdy odzież i obuwie spełniają wymagania BHP, a przepisy oraz warunki na stanowisku nie wykluczają takiego rozwiązania. Przy stanowiskach wymagających szczególnej ochrony albo przy dużym zabrudzeniu możliwość używania własnej odzieży może być ograniczona.
W praktyce zapewnia je podmiot organizujący pracę w miejscu odbywania stażu, czyli ten, który kieruje pracą stażysty i odpowiada za warunki BHP na stanowisku. Szczegółowe obowiązki mogą wynikać także z dokumentów dotyczących organizacji stażu.
Można zgłosić takie żądanie, jeżeli stażysta rzeczywiście poniósł koszty, a zasady obowiązujące w zakładzie przewidywały ekwiwalent lub dopuszczały używanie własnej odzieży. Warto zebrać dokumenty, potwierdzenia kosztów i informacje o zasadach stosowanych wobec pracowników na tym samym stanowisku.
Osoba odbywająca staż powinna mieć zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania zadań. Jeżeli charakter stanowiska wymaga odzieży roboczej, obuwia roboczego, środków ochrony indywidualnej lub środków higieny osobistej, nie można odmówić ich tylko dlatego, że stażysta nie jest pracownikiem etatowym.
Ekwiwalent pieniężny jest możliwy przede wszystkim wtedy, gdy zakład dopuszcza używanie własnej odzieży lub rozlicza koszty prania, konserwacji albo środków higieny. O zasadności roszczenia decydują konkretne warunki stażu, rodzaj wykonywanych czynności oraz dokumenty BHP obowiązujące u danego pracodawcy.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Adam Dąbrowski
Prawnik z wieloletnim doświadczeniem. Specjalizuje się głównie w prawie handlowym (spółki kapitałowe, zwłaszcza spółki z o.o. – odpowiedzialność członków spółek, operacje na udziałach spółek), prawie spadkowym ,...
>> więcej informacji