Odprawa emerytalna po wypowiedzeniu układu zbiorowego pracy

Odprawa emerytalna a wypowiedzenie układu zbiorowego pracy

W opisanej sytuacji najważniejsze jest rozróżnienie dwóch zdarzeń: wypowiedzenia układu zbiorowego pracy oraz rozwiązania stosunku pracy pracownika odchodzącego na emeryturę. Samo wypowiedzenie układu nie oznacza jeszcze, że układ przestał obowiązywać. Układ obowiązuje do końca okresu wypowiedzenia, chyba że został rozwiązany wcześniej na podstawie zgodnego oświadczenia stron albo jego treść przewiduje inną datę zakończenia obowiązywania.

Jeżeli więc układ zbiorowy został wypowiedziany pod koniec lutego, a jego okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące, to w typowym wariancie nadal obowiązuje on w kwietniu. W takiej sytuacji pracownik, którego stosunek pracy ustaje w kwietniu w związku z przejściem na emeryturę, może powoływać się na korzystniejsze zasady odprawy wynikające z tego układu. Trzeba jednak sprawdzić konkretną treść układu, datę jego wypowiedzenia, ewentualne porozumienia stron układu oraz dokumenty wręczone pracownikowi.

Inaczej będzie wtedy, gdy układ rozwiązał się przed dniem ustania stosunku pracy albo gdy strony układu ustaliły krótszy termin jego obowiązywania. Wówczas prawo do wyższej odprawy zależy od tego, czy dane postanowienie układowe stało się częścią indywidualnych warunków zatrudnienia pracownika i czy zostało później skutecznie zmienione, np. porozumieniem stron albo wypowiedzeniem zmieniającym.

Aktualna podstawa prawna po zmianach od 13 grudnia 2025 r.

Do 12 grudnia 2025 r. podstawowe zasady zawierania, wypowiadania i rozwiązywania układów zbiorowych pracy znajdowały się w dziale XI Kodeksu pracy. Od 13 grudnia 2025 r. dział ten został uchylony, a kwestie układów zbiorowych pracy reguluje ustawa z dnia 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych.

Zgodnie z aktualną regulacją układ zbiorowy pracy może rozwiązać się na podstawie zgodnego oświadczenia stron, z upływem okresu, na który został zawarty, z upływem okresu wypowiedzenia dokonanego przez jedną ze stron albo z dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu o jego nieobowiązywaniu. Okres wypowiedzenia układu wynosi 3 miesiące, chyba że strony w układzie postanowią inaczej. Oświadczenie o rozwiązaniu i wypowiedzeniu układu składa się w formie pisemnej.

Nowa ustawa wprost wskazuje także, że nie jest możliwe częściowe wypowiedzenie ani częściowe wystąpienie z układu zbiorowego pracy. To ważna zmiana praktyczna, bo ogranicza możliwość wybiórczego usuwania tylko niektórych postanowień układu, np. tych dotyczących świadczeń pieniężnych.

Czy odprawa będzie liczona według starych czy nowych zasad?

Nie da się odpowiedzieć wyłącznie na podstawie informacji, że układ został wypowiedziany. Decyduje moment nabycia prawa do odprawy oraz stan przepisów zakładowych w dniu ustania stosunku pracy. Odprawa emerytalna przysługuje wtedy, gdy pracownik spełnia warunki emerytalne, a stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę. Jeżeli wyższa odprawa wynikała z obowiązującego układu i pracownik odchodzi na emeryturę jeszcze w okresie obowiązywania układu, argument za zastosowaniem starych, korzystniejszych zasad jest silny.

Jeżeli jednak układ rozwiązał się przed datą przejścia pracownika na emeryturę, należy zbadać, czy postanowienia o wyższej odprawie nadal wiążą pracodawcę wobec dotychczasowych pracowników. W praktyce znaczenie ma to, czy korzystniejsze świadczenie zostało włączone do treści stosunku pracy, czy pracodawca wypowiedział pracownikowi dotychczasowe warunki oraz czy ewentualne wypowiedzenie zmieniające zdążyło wywołać skutek przed dniem przejścia na emeryturę.

Warto odróżnić sytuację osoby już zatrudnionej od osoby zatrudnionej dopiero po rozwiązaniu układu. Nowy pracownik zasadniczo nie może powoływać się na świadczenia z układu, który już nie obowiązuje. Dotychczasowy pracownik może natomiast mieć silniejsze argumenty, jeżeli korzystniejsze warunki układowe wcześniej ukształtowały jego indywidualne warunki zatrudnienia.

Minimalna odprawa emerytalna z Kodeksu pracy

Niezależnie od postanowień układu zbiorowego pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna na podstawie art. 92¹ Kodeksu pracy. Minimalna wysokość tej odprawy to jednomiesięczne wynagrodzenie.

Pracownik, który raz otrzymał odprawę emerytalną lub rentową, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Układ zbiorowy, regulamin wynagradzania albo umowa o pracę mogą przewidywać odprawę korzystniejszą niż ustawowe minimum, np. wielokrotność wynagrodzenia zależną od stażu pracy. Wtedy trzeba ustalić, czy korzystniejsze źródło prawa nadal obowiązuje albo czy jego postanowienia nadal wiążą strony stosunku pracy.

Podobny problem pojawia się przy świadczeniach stażowych, takich jak nagroda jubileuszowa. Jeżeli pracownik zbliża się do emerytury i brakuje mu niewiele do nabycia świadczenia, warto sprawdzić, czy możliwa jest wcześniejsza wypłata nagrody jubileuszowej oraz czy zakładowe przepisy przewidują szczególne rozwiązania dla osób kończących zatrudnienie z powodu przejścia na emeryturę.

Czy wypowiedzenie pracownika musi trwać 3 miesiące?

Trzymiesięczny okres wypowiedzenia układu zbiorowego pracy to nie to samo co okres wypowiedzenia umowy o pracę pracownika. Okres wypowiedzenia układu dotyczy relacji między stronami układu, czyli najczęściej pracodawcą i organizacjami związkowymi. Okres wypowiedzenia umowy o pracę ustala się natomiast według przepisów Kodeksu pracy i zależy przede wszystkim od rodzaju umowy oraz stażu pracy u danego pracodawcy.

Przy umowie o pracę na czas określony albo nieokreślony okres wypowiedzenia wynosi co do zasady 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące, zależnie od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Trzymiesięczne wypowiedzenie umowy o pracę przysługuje zwykle pracownikowi zatrudnionemu u danego pracodawcy co najmniej 3 lata. W szczególnych sytuacjach, np. przy przyczynach niedotyczących pracownika, mogą pojawić się dodatkowe świadczenia, odszkodowania albo odprawy z odrębnych przepisów.

Co powinien sprawdzić pracownik przed odejściem na emeryturę?

Pracownik powinien w pierwszej kolejności poprosić o tekst układu zbiorowego pracy, protokołów dodatkowych oraz ewentualnego porozumienia dotyczącego rozwiązania lub wypowiedzenia układu. Aktualna ustawa nakłada na pracodawcę obowiązek zawiadamiania osób objętych postanowieniami układu o jego wejściu w życie, zmianach, wypowiedzeniu i rozwiązaniu, a także udostępnienia tekstu układu lub porozumienia na żądanie osoby objętej jego postanowieniami.

Następnie należy sprawdzić, czy pracownik otrzymał wypowiedzenie zmieniające dotyczące zasad wynagradzania lub świadczeń związanych z pracą. Jeżeli pracodawca chce wprowadzić mniej korzystne warunki wynikające z układu, co do zasady powinien zastosować wypowiedzenie zmieniające, o którym mowa w art. 42 Kodeksu pracy, chyba że pracownik wyraził zgodę na zmianę w porozumieniu stron.

W praktyce szczególne znaczenie mają dokumenty kadrowe: umowa o pracę, aneksy, regulamin wynagradzania, pisma dotyczące wypowiedzenia układu, wypowiedzenie umowy o pracę, porozumienie o rozwiązaniu umowy oraz decyzja lub informacja dotycząca przejścia na emeryturę. Dopiero zestawienie tych dokumentów pozwala bezpiecznie ocenić, czy odprawa powinna być naliczona według starych zasad.

Najczęstsze błędy przy ocenie prawa do odprawy

Pierwszym błędem jest założenie, że układ przestaje działać już w dniu jego wypowiedzenia. W rzeczywistości wypowiedzenie uruchamia okres wypowiedzenia, a nie zawsze od razu kończy obowiązywanie układu.

Drugim błędem jest mylenie odprawy emerytalnej z odprawą z tytułu zwolnień grupowych. To dwa różne świadczenia, które mogą wystąpić obok siebie, jeżeli spełnione są przesłanki z odrębnych przepisów. Odprawa emerytalna wynika z przejścia na emeryturę, a odprawa z tytułu zwolnień grupowych lub indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika zależy od przyczyny rozwiązania stosunku pracy i liczby zatrudnianych pracowników.

Trzecim błędem jest pomijanie wypowiedzenia zmieniającego. Jeżeli korzystne postanowienia układowe ukształtowały indywidualne warunki zatrudnienia pracownika, pracodawca nie zawsze może po prostu przestać je stosować wobec dotychczasowych pracowników bez dokonania odpowiednich zmian w ich warunkach pracy i płacy.

FAQ

Podsumowanie

W sprawach o odprawę emerytalną po wypowiedzeniu układu zbiorowego pracy nie należy opierać się wyłącznie na informacji, że układ został wypowiedziany. Najważniejsze jest to, czy w dniu rozwiązania stosunku pracy układ nadal obowiązywał, czy wyższa odprawa została zachowana w indywidualnych warunkach zatrudnienia oraz czy pracodawca skutecznie zmienił te warunki.

Jeżeli pracownik odchodzi na emeryturę w okresie wypowiedzenia układu, ma znacznie silniejszą pozycję niż osoba, która nabywa prawo do odprawy dopiero po definitywnym zakończeniu obowiązywania układu. W każdym przypadku pozostaje jednak minimalna odprawa emerytalna z Kodeksu pracy, o ile spełnione są jej ustawowe warunki.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.