Rozwiązanie umowy z art. 53 Kodeksu pracy a odprawa i odszkodowanie

Kiedy pracodawca może rozwiązać umowę na podstawie art. 53 k.p.?

Art. 53 Kodeksu pracy pozwala pracodawcy rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, ale bez winy pracownika. Chodzi przede wszystkim o sytuację, w której nieobecność w pracy trwa tak długo, że przekracza okresy ochronne przewidziane w ustawie.

W przypadku choroby pracodawca może skorzystać z tego trybu, jeżeli niezdolność pracownika do pracy trwa:

• dłużej niż 3 miesiące, gdy pracownik był zatrudniony u tego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,
• dłużej niż łączny okres pobierania wynagrodzenia chorobowego, zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące, gdy pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy albo gdy niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.

Pracodawca nie może rozwiązać umowy na podstawie art. 53 k.p. po stawieniu się pracownika do pracy w związku z ustaniem przyczyny nieobecności. Jeżeli pracownika reprezentuje zakładowa organizacja związkowa, pracodawca powinien przeprowadzić wymaganą konsultację. Pismo rozwiązujące umowę powinno wskazywać konkretną przyczynę i zawierać pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy.

Czy zwolnienie z art. 53 k.p. daje prawo do odprawy albo odszkodowania?

Co do zasady nie. Rozwiązanie umowy z powodu długotrwałej choroby nie jest ani wypowiedzeniem z przyczyn dotyczących pracodawcy, ani zwolnieniem dyscyplinarnym, ani automatyczną podstawą do odprawy. Pracodawca musi natomiast rozliczyć zwykłe należności pracownicze, w szczególności wynagrodzenie, ekwiwalent za niewykorzystany urlop oraz inne świadczenia wynikające z umowy, regulaminu wynagradzania lub przepisów zakładowych.

Odszkodowanie może wchodzić w grę, jeżeli rozwiązanie umowy było wadliwe, na przykład nastąpiło przed upływem ustawowego okresu ochronnego, nie wskazano prawidłowej przyczyny, pominięto wymaganą konsultację związkową albo pracownik był już zdolny do pracy i zgłosił gotowość jej podjęcia. W takiej sytuacji pracownik może żądać przed sądem pracy przywrócenia do pracy albo odszkodowania.

Jeżeli spór dotyczy jedynie końcowego rozliczenia, pomocne może być także sprawdzenie zasad naliczania ekwiwalentu za urlop. Zobacz: jak obliczyć ekwiwalent urlopowy dla pracownika.

Ochrona przedemerytalna a rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia

Art. 39 Kodeksu pracy chroni pracownika, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Ochrona ta dotyczy jednak wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę.

Rozwiązanie umowy na podstawie art. 53 k.p. jest innym trybem niż wypowiedzenie. Dlatego sama ochrona przedemerytalna nie wyklucza zastosowania art. 53 k.p., o ile rzeczywiście zostały spełnione ustawowe przesłanki długotrwałej niezdolności do pracy.

Kiedy można żądać odprawy rentowej?

Najważniejszym wyjątkiem jest odprawa rentowa. Zgodnie z art. 92¹ Kodeksu pracy pracownikowi, który spełnia warunki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, a którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Przepisy zakładowe mogą przewidywać korzystniejsze zasady, ale ustawowe minimum wynosi jedno miesięczne wynagrodzenie.

Odprawa rentowa może przysługiwać także wtedy, gdy umowa została wcześniej rozwiązana na podstawie art. 53 k.p., a renta została przyznana dopiero później. Kluczowe jest wykazanie związku między ustaniem zatrudnienia a przejściem na rentę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że taki związek może mieć charakter czasowy, przyczynowy albo funkcjonalny. Tryb rozwiązania umowy nie przesądza samodzielnie o braku prawa do odprawy.

W praktyce po otrzymaniu decyzji ZUS przyznającej rentę warto wystąpić do byłego pracodawcy z pisemnym wnioskiem o wypłatę odprawy rentowej. Do pisma należy dołączyć kopię decyzji ZUS i wskazać, że niezdolność do pracy była przyczyną wcześniejszego ustania zatrudnienia. Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat.

Renta z ZUS i świadczenie przedemerytalne

Po zakończeniu świadczenia rehabilitacyjnego pracownik, który nadal jest niezdolny do pracy, może złożyć do ZUS wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Decydujące znaczenie ma dokumentacja medyczna, orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS oraz spełnienie warunków ubezpieczeniowych. Jeżeli ZUS odmówi renty, od decyzji można odwołać się do sądu za pośrednictwem ZUS, zasadniczo w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Świadczenie przedemerytalne nie przysługuje automatycznie tylko dlatego, że pracownik jest blisko wieku emerytalnego. Trzeba spełnić warunki wspólne, w tym zwykle zarejestrować się jako osoba bezrobotna, pobierać zasiłek dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni, nadal pozostawać w rejestrze bezrobotnych i złożyć wniosek w terminie. Oprócz tego trzeba spełnić jedną z przesłanek szczególnych, zależnych m.in. od wieku, stażu ubezpieczeniowego i przyczyny ustania zatrudnienia.

W przypadku rozwiązania umowy na podstawie art. 53 k.p. z powodu choroby nie należy zakładać, że warunek utraty pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy jest spełniony. Możliwość uzyskania świadczenia przedemerytalnego wymaga osobnej analizy, zwłaszcza gdy w grę wchodzi renta, wcześniejsza likwidacja stanowiska, upadłość pracodawcy albo bardzo długi staż ubezpieczeniowy.

Czy były pracownik może wrócić do pracy?

Art. 53 § 5 k.p. przewiduje, że pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika, który w okresie 6 miesięcy od rozwiązania umowy bez wypowiedzenia zgłosi swój powrót do pracy niezwłocznie po ustaniu przyczyny nieobecności. Nie jest to bezwzględna gwarancja powrotu na poprzednie stanowisko, ale w praktyce warto złożyć pisemne zgłoszenie, jeżeli stan zdrowia pozwala już na pracę.

Co zrobić po otrzymaniu pisma o rozwiązaniu umowy?

Najpierw należy sprawdzić dokładne daty zwolnienia lekarskiego, zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Przy art. 53 k.p. nawet kilka dni może mieć znaczenie dla oceny, czy pracodawca rozwiązał umowę za wcześnie.

• zachowaj pismo pracodawcy, koperty, potwierdzenia odbioru i dokumenty z ZUS,
• sprawdź, czy w piśmie wskazano konkretną podstawę i przyczynę rozwiązania umowy,
• jeżeli termin 21 dni jeszcze nie minął, rozważ odwołanie do sądu pracy,
• po decyzji ZUS przyznającej rentę wystąp do byłego pracodawcy o odprawę rentową,
• sprawdź regulamin wynagradzania, układ zbiorowy, regulamin ZFŚS i ewentualne pakiety socjalne.

FAQ

Czy art. 53 k.p. oznacza zwolnienie dyscyplinarne?

Nie. Jest to rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, ale bez winy pracownika. Przyczyną jest długotrwała usprawiedliwiona nieobecność, najczęściej choroba, a nie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Czy pracodawca musi wypłacić odprawę po rozwiązaniu umowy z art. 53 k.p.?

Nie zawsze. Sam art. 53 k.p. nie tworzy prawa do odprawy. Odprawa rentowa może jednak przysługiwać, jeżeli pracownik spełni warunki do renty, a ustanie zatrudnienia pozostaje w związku z przejściem na rentę.

Czy osoba w wieku przedemerytalnym może zostać zwolniona z art. 53 k.p.?

Tak, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 53 k.p. Ochrona przedemerytalna chroni zasadniczo przed wypowiedzeniem, a nie przed każdym sposobem rozwiązania umowy.

Co zrobić, jeśli ZUS przyzna rentę już po rozwiązaniu umowy?

Warto złożyć do byłego pracodawcy pisemny wniosek o wypłatę odprawy rentowej i dołączyć decyzję ZUS. Jeżeli pracodawca odmówi, zasadność roszczenia można ocenić pod kątem pozwu do sądu pracy.

Ile czasu jest na odwołanie od rozwiązania umowy bez wypowiedzenia?

Termin wynosi zasadniczo 21 dni od doręczenia pisma rozwiązującego umowę. Po jego upływie dochodzenie roszczeń związanych z wadliwym rozwiązaniem umowy jest znacznie trudniejsze.

Czy pracodawca musi ponownie zatrudnić pracownika po chorobie?

Pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika, który w ciągu 6 miesięcy od rozwiązania umowy zgłosi powrót do pracy niezwłocznie po ustaniu przyczyny nieobecności. Warto zrobić to pisemnie i zachować potwierdzenie nadania albo odbioru.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 39, art. 53, art. 92¹, art. 264 i art. 291.
2. Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - Dz.U. 2004 nr 120 poz. 1252.
3. Informacja ZUS: warunki wymagane do przyznania świadczenia przedemerytalnego.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1993 r., sygn. akt I PRN 111/93.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.