Montaż wideo na umowie o dzieło, praca w siedzibie firmy

Czym jest umowa o dzieło i kiedy można ją stosować

Zacznijmy od rodzaju umowy. Zgodnie z art. 627 ustawy z 23.04.1964 roku Kodeks cywilny – dalej „k.c.”, przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

W judykaturze występuje pogląd, zgodnie z którym dzieło jest umową o określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich (art. 627 k.c.). Niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, z góry określonego, mającego samoistny byt oraz obiektywnie osiągalnego i pewnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 października 2013 r. (II UK 235/13)).

W świetle najnowszego orzecznictwa dziełem nie może być na przykład koncert, skoro brak jest w umowie jakichkolwiek wytycznych odnośnie tytułów wykonywanych utworów, ich charakteru czy sposobu interpretacji, i koncert ten nie funkcjonuje jako odrębny, samodzielny i oderwany od jego twórców byt (wyrok SN z dnia 10 stycznia 2017 roku, sygn. akt: III UK 53/16).

W ocenie Sądu Okręgowego (ocena ta została poparta przez SN) płatnik nie zdołał wykazać, że rezultatem pracy zainteresowanej było dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., mające samoistny byt, niezależny od działania twórcy, mający możliwość „oderwania się” od jego osoby oraz uzyskania samodzielnej wartości.

Wątpliwości może budzić fakt, czy każde odrębne dzieło wykonywane przez każdego z twórców filmu będzie stanowić dzieło. W szczególności dotyczy to pracy aktorów, montażystów, scenarzystów, dźwiękowców, gdyż dopiero ich łączna praca będzie stanowić oznaczone dzieło, a nie każda z nich osobno. Wydaje się raczej, że np. sam scenariusz i gra aktorska same w sobie nie mogą funkcjonować jako odrębny, samodzielny byt, gdyż są ściśle powiązane z produkowanym filmem i dopiero jako całość będą stanowić dzieło.

Z drugiej strony trzeba zauważyć, że w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1967 r., sygn. akt I CR 500/66, zostało stwierdzone, że umowa, w której strona zobowiązuje się do wykonania określonej produkcji artystycznej za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Dotyczy to jednak tych wydarzeń artystycznych, które mogą mieć samoistny byt. Mogłoby tak być na przykład w przypadku przygotowywanej oprawy muzycznej (ścieżki dźwiękowej), która może stanowić samodzielny byt prawny, oderwany od filmu.

Montaż wideo a rezultat jednorazowy, problem „ciągłości” świadczenia

Warunki te spełnia niewątpliwie materiał stworzony dla potrzeb audycji czy reportaży. Wątpliwości może jednak budzić liczba mnoga, czyli wykonywanie takich czynności cyklicznie.

Jak bowiem zauważył Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 25.10.2018 r., III AUa 555/18, stosunek prawny wynikający z umowy o dzieło nie ma charakteru zobowiązania trwałego (ciągłego). Stanowi zobowiązanie do świadczenia jednorazowego, i to po obu stronach tego stosunku. Zarówno świadczenie zamawiającego, jak i wykonawcy dzieła uznawane są za świadczenia jednorazowe.

Czy praca montażysty może być na umowie o dzieło

Trzeba zwrócić uwagę, że praca montażysty może mieć charakter twórczy, ale opisane faktycznie wykonywane czynności moim zdaniem wykluczają umowę o dzieło.

Gdyby wykonawca sam zaprojektował, wykonał i zamontował przedmiot umowy, prace takie mogłyby zostać określone jako dzieło. Natomiast sam montaż jest jedynie elementem tego procesu i nie ma on twórczego charakteru, co wskazuje na niezasadność zawarcia takiej umowy.

Nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze

Należy pamiętać, że nazwanie danej umowy umową o dzieło nie będzie miało znaczenia, jeśli z jej treści lub z faktycznie wykonywanych czynności (czyli realizacji) wynika, że dotyczy ona innego stosunku prawnego.

Jeśli wola stron nie może zmienić ustawy, to strony nie mogą nazwać umową o dzieło zobowiązania, którego przedmiotem nie jest dzieło w rozumieniu kodeksu cywilnego. W rezultacie nawet zamiar zawarcia umowy o dzieło, a także świadome podpisanie takiej umowy, nie mogą nadać cywilnoprawnego charakteru zatrudnieniu zainicjowanemu taką umową, jeśli wskazuje ona w przeważającym stopniu cechy innego stosunku prawnego, np. umowy o świadczenie usług – tak postanowienie Sądu Najwyższego z 12.04.2018 r. II UK 281/17.

Skutki zakwestionowania umowy przez ZUS i co można zrobić

Zakwestionowanie przez ZUS lub sąd takiej umowy o dzieło (z uwagi na cechy charakterystyczne np. dla umowy zlecenia) będzie skutkowało koniecznością wstecznego zgłoszenia zleceniobiorcy do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego, jednorazowego opłacenia zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę, a także złożenia dokumentów rozliczeniowych za każdy miesiąc wykonywania zakwestionowanej umowy.

Do ZUS można złożyć skargę.