• Stan prawny na: 2026-08-27
Jeżeli pracodawca prawidłowo wyznaczył dzień wolny, a następnie na ten dzień przypadło zwolnienie lekarskie, co do zasady nie musi udzielać pracownikowi kolejnego dnia wolnego. Dotyczy to także dnia wolnego wcześniej wyznaczonego w zamian za pracę w niedzielę, święto lub dzień wolny z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.
Inaczej trzeba ocenić sytuację, gdy należny dzień wolny nie został jeszcze wyznaczony, a choroba uniemożliwia jego udzielenie w ustawowym terminie. Wtedy znaczenie ma podstawa wolnego, harmonogram i okres rozliczeniowy.
.jpg)
Samo oznaczenie dnia w grafiku jako WD nie przesądza jeszcze o sposobie rozliczenia. Skrót ten może oznaczać zwykły dzień wolny wynikający z harmonogramu, dzień wolny wynikający z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, dodatkowy dzień wolny przewidziany w przepisach zakładowych albo dzień wolny udzielony w zamian za pracę w niedzielę lub święto.
Trzeba więc sprawdzić nie tylko podstawę wolnego, ale również to, czy konkretny dzień został już wcześniej wpisany do rozkładu jako dzień wolny. To rozróżnienie jest decydujące przy chorobie. Jeżeli dzień był już prawidłowo wyznaczony jako wolny, późniejsze zwolnienie lekarskie nie powoduje automatycznie konieczności wyznaczenia nowego terminu.
W systemie zmianowym, w tym czterobrygadowym, część dni wolnych wynika po prostu z układu zmian i odpoczynków. Przy ocenie grafiku pomocne może być omówienie zasad dotyczących dni wolnych w systemie 4-brygadowym.
Art. 130 § 3 Kodeksu pracy stanowi, że wymiar czasu pracy obniża się o liczbę godzin usprawiedliwionej nieobecności przypadających do przepracowania zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy. Jeżeli dany dzień został wcześniej zaplanowany jako wolny, pracownik nie miał w nim godzin do przepracowania. Zwolnienie lekarskie obejmujące taki dzień nie powoduje więc kolejnego obniżenia wymiaru czasu pracy.
Ta zasada dotyczy zwykłego dnia wolnego z harmonogramu, ale także dnia wolnego, który został już prawidłowo wyznaczony jako rekompensata za wcześniejszą pracę. Sam fakt, że choroba uniemożliwiła pracownikowi faktyczne wykorzystanie wolnego na odpoczynek według własnego planu, nie tworzy ponownie tego samego uprawnienia.
Anna pracuje w systemie czterobrygadowym. We wtorek miała zgodnie z harmonogramem zwykły dzień wolny, a zwolnienie lekarskie obejmowało okres od poniedziałku do czwartku. Choroba nie daje jej prawa do dodatkowego dnia wolnego za wtorek, ponieważ w tym dniu nie miała zaplanowanych godzin pracy.
Pracodawca odmawia prawidłowego rozliczenia dnia wolnego?
Jeżeli spór dotyczy tego, czym był WD, kiedy został wyznaczony i jak rozliczyć L4, prawnik może ocenić grafik, ewidencję czasu pracy oraz obowiązujący okres rozliczeniowy.
Sprawdź, jak rozliczyć swój przypadek ›Za dopuszczalną pracę w niedzielę albo święto pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikowi inny dzień wolny na zasadach określonych w art. 15111 Kodeksu pracy. W przypadku niedzieli wolne powinno przypadać w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających albo następujących po tej niedzieli. Jeżeli nie jest to możliwe, dzień wolny należy udzielić do końca okresu rozliczeniowego. Za pracę w święto dzień wolny powinien zostać udzielony w ciągu okresu rozliczeniowego.
Jeżeli konkretny dzień wolny został już prawidłowo wyznaczony, a dopiero potem pracownik zachorował, późniejsze L4 nie powoduje obowiązku udzielenia drugiego dnia wolnego. Pracodawca wykonał obowiązek przez prawidłowe ukształtowanie rozkładu czasu pracy, a art. 130 § 3 nie obniża wymiaru za dzień, w którym nie było zaplanowanej pracy.
Inaczej jest wtedy, gdy należny dzień wolny nie został jeszcze wyznaczony, a choroba lub inne obiektywne okoliczności powodują, że nie można udzielić go w ustawowym terminie. Przy pracy w niedzielę, jeżeli nie można wykorzystać wolnego w podstawowym sześciodniowym terminie, pozostaje możliwość udzielenia go do końca okresu rozliczeniowego. Dopiero brak możliwości udzielenia wolnego także do końca tego okresu prowadzi do dodatku w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy za każdą godzinę pracy w niedzielę. Przy pracy w święto analogiczny dodatek przysługuje, gdy dnia wolnego nie można wykorzystać do końca okresu rozliczeniowego.
Nie należy więc łączyć dodatku 100% z samym zwolnieniem lekarskim. Dodatek jest skutkiem braku możliwości udzielenia należnej rekompensaty w ustawowym terminie, a nie skutkiem tego, że L4 przypadło na dzień, który już wcześniej był wolny.
Tomasz pracował w niedzielę, a pracodawca prawidłowo wyznaczył mu w zamian wolny czwartek. Przed czwartkiem Tomasz zachorował i zwolnienie lekarskie objęło również ten dzień. Pracodawca nie ma obowiązku wyznaczania kolejnego dnia wolnego tylko z powodu L4 w czwartek. Inny wynik byłby możliwy, gdyby dzień wolny nie został jeszcze wyznaczony, a choroba uniemożliwiła jego udzielenie przed upływem terminu z art. 15111 Kodeksu pracy.
Odrębnie trzeba rozliczać pracę w dniu wolnym wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. Zgodnie z art. 1513 Kodeksu pracy pracownikowi, który wykonywał pracę w takim dniu z przyczyn wskazanych w art. 151 § 1 Kodeksu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim uzgodnionym.
Jeżeli taki zamienny dzień wolny został już wyznaczony, a następnie przypadła na niego choroba, nie powstaje automatycznie prawo do kolejnego wolnego. Jeżeli jednak dnia wolnego jeszcze nie ustalono, a z powodu choroby lub zakończenia okresu rozliczeniowego obiektywnie nie można go udzielić, trzeba rozliczyć skutki nieudzielenia wolnego według zasad czasu pracy. Art. 1513 sam w sobie nie daje pracodawcy swobodnego wyboru między dniem wolnym a wypłatą pieniędzy; ewentualne wynagrodzenie i dodatki zależą od tego, czy w konkretnym rozkładzie powstały godziny nadliczbowe.
Zakładowy układ zbiorowy pracy i regulamin pracy mogą regulować organizację czasu pracy oraz dodatkowe uprawnienia pracowników, ale nie mogą być mniej korzystne niż przepisy powszechnie obowiązujące. Wynika to z art. 9 § 2 Kodeksu pracy.
Jeżeli WD jest wyłącznie dodatkowym dniem wolnym przyznanym ponad Kodeks pracy przez zakład pracy, trzeba sprawdzić treść układu, regulaminu albo innego aktu wewnętrznego i ustalić charakter tego świadczenia. Jeżeli natomiast chodzi o ustawową rekompensatę za pracę w niedzielę, święto lub dniu wolnym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, postanowienie zakładowe nie może wyłączyć praw wynikających z Kodeksu pracy.
Najlepiej zacząć od zestawienia harmonogramu z ewidencją czasu pracy. W systemie zmianowym warto sprawdzić, czy sporny WD był zwykłym dniem wolnym, czy rekompensatą za konkretną wcześniej wykonaną pracę. Jeżeli zwolnienie obejmowało kilka zmian, pomocne może być także omówienie zasad dotyczących zwolnienia lekarskiego w systemie czterobrygadowym.
Jeżeli pracodawca i pracownik różnie oceniają podstawę WD, warto poprosić o pisemne wskazanie sposobu rozliczenia dnia wolnego. W razie utrzymującego się sporu można zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzić roszczeń przed sądem pracy.
Co do zasady nie. Jeżeli zgodnie z obowiązującym rozkładem dany dzień był już wolny, zwolnienie lekarskie nie obniża wymiaru czasu pracy o dodatkowe godziny, ponieważ w tym dniu nie było godzin zaplanowanych do przepracowania.
Tak, jeżeli dzień wolny został wcześniej prawidłowo wyznaczony. Późniejsza choroba przypadająca na ten konkretny dzień nie powoduje obowiązku udzielenia kolejnego dnia wolnego. Trzeba odróżnić tę sytuację od przypadku, gdy wolne nie zostało jeszcze wyznaczone.
Nie z powodu samego L4 w dniu wolnym. Dodatek pojawia się wtedy, gdy należnego dnia wolnego za pracę w niedzielę albo święto nie można wykorzystać w terminach określonych w art. 15111 Kodeksu pracy.
Jeżeli chodzi o dzień wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, zastosowanie ma art. 1513 Kodeksu pracy. Dzień wolny powinien zostać udzielony do końca okresu rozliczeniowego. Gdy obiektywnie nie jest to możliwe, trzeba sprawdzić, czy w rozliczeniu powstały godziny nadliczbowe i jakie wynagrodzenie oraz dodatki są należne.
Nie może wprowadzać rozwiązania mniej korzystnego niż Kodeks pracy. Może natomiast określać zasady dodatkowych dni wolnych przyznawanych wyłącznie na podstawie przepisów zakładowych, dlatego zawsze trzeba ustalić źródło konkretnego WD.
Najważniejsza granica przebiega więc między dniem wolnym, który został już prawidłowo wyznaczony przed chorobą, a sytuacją, w której należna rekompensata nie została jeszcze ustalona i zbliża się koniec ustawowego terminu jej udzielenia. To od tej kolejności zdarzeń, a nie od samego faktu L4, zależy prawidłowe rozliczenie.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Adam Dąbrowski
Prawnik z wieloletnim doświadczeniem. Specjalizuje się głównie w prawie handlowym (spółki kapitałowe, zwłaszcza spółki z o.o. – odpowiedzialność członków spółek, operacje na udziałach spółek), prawie spadkowym ,...
>> więcej informacji