Urlop macierzyński i wypoczynkowy a koniec umowy

Koniec umowy na czas określony w czasie urlopu macierzyńskiego

Umowa o pracę na czas określony rozwiązuje się z upływem czasu, na który została zawarta. To oznacza, że jeżeli termin końcowy umowy przypada w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego, stosunek pracy co do zasady ustaje w tej dacie. Pracodawca nie musi przedłużać takiej umowy tylko dlatego, że pracownica nadal pobiera zasiłek macierzyński albo opiekuje się dzieckiem.

Ochrona przewidziana w art. 177 Kodeksu pracy ogranicza przede wszystkim wypowiadanie i rozwiązywanie umowy przez pracodawcę. Nie działa jednak tak samo jak automatyczne przedłużenie każdej umowy terminowej do końca urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego. Szczególną zasadą jest natomiast przedłużenie niektórych umów zawartych z pracownicą w ciąży do dnia porodu, jeżeli spełnione są warunki z art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Po urodzeniu dziecka ta regulacja nie przedłuża już umowy do końca okresu pobierania zasiłku.

W praktyce trzeba więc oddzielić dwie kwestie: trwanie zatrudnienia oraz prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Umowa może się zakończyć, a zasiłek macierzyński może być nadal wypłacany przez ZUS lub płatnika zasiłku, jeżeli prawo do świadczenia powstało w okresie ubezpieczenia.

Czy po zakończeniu umowy można wykorzystać urlop wypoczynkowy?

Nie. Urlopu wypoczynkowego można udzielić tylko osobie pozostającej w stosunku pracy. Jeżeli umowa kończy się 31 grudnia, pracodawca nie może udzielić urlopu wypoczynkowego po 1 stycznia, bo pracownik nie jest już zatrudniony. Nie zmienia tego fakt, że pracownica nadal pobiera zasiłek macierzyński albo że okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu kończy się kilka dni później.

W razie niewykorzystania urlopu z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy zastosowanie ma art. 171 § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten przewiduje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop. Roszczenie o ekwiwalent powstaje z dniem ustania stosunku pracy i powinno zostać rozliczone przy końcowym rozliczeniu pracownika.

Inaczej może być tylko wtedy, gdy strony bezpośrednio po zakończeniu poprzedniej umowy zawierają kolejną umowę o pracę z tym samym pracodawcą i postanawiają, że urlop zostanie wykorzystany w czasie trwania tej kolejnej umowy. Taką możliwość przewiduje art. 171 § 3 Kodeksu pracy. Jeżeli nowej umowy nie ma, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent.

Jak ustalić liczbę dni urlopu do ekwiwalentu?

Podstawowy roczny wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi 20 dni przy stażu urlopowym krótszym niż 10 lat oraz 26 dni przy stażu co najmniej 10 lat. Przy zatrudnieniu na część etatu urlop ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Jeżeli stosunek pracy ustaje w trakcie roku, urlop u dotychczasowego pracodawcy ustala się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w tym roku.

Przy obliczeniach stosuje się zasady zaokrąglania z Kodeksu pracy: niepełny miesiąc pracy przy ustalaniu urlopu proporcjonalnego zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Jeżeli umowa trwała do końca roku kalendarzowego, a pracownik miał prawo do kolejnego urlopu, co do zasady rozlicza się urlop za cały rok, pomniejszony o dni już wykorzystane.

Urlop macierzyński i rodzicielski nie są urlopami wypoczynkowymi i nie powodują same w sobie utraty prawa do urlopu wypoczynkowego. W praktyce pracownica przebywająca cały rok na urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim nadal może mieć niewykorzystany urlop wypoczynkowy do rozliczenia. Inne zasady mogą dotyczyć urlopu wychowawczego, dlatego przy sekwencji: urlop macierzyński, następnie wychowawczy, warto osobno sprawdzić wpływ urlopu wychowawczego na wymiar urlopu wypoczynkowego.

Jak oblicza się ekwiwalent za urlop?

Ekwiwalent oblicza się według zasad określonych w rozporządzeniu urlopowym z 8 stycznia 1997 r. Przyjmuje się m.in. stałe i zmienne składniki wynagrodzenia oraz współczynnik ekwiwalentowy właściwy dla danego roku. Nie należy więc liczyć ekwiwalentu wyłącznie przez proste pomnożenie liczby dni urlopu przez stawkę dzienną z umowy, zwłaszcza gdy wynagrodzenie obejmuje premie, dodatki albo zmienne składniki.

Jeżeli pracownica przebywa na urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim, a umowa kończy się przed wykorzystaniem urlopu wypoczynkowego, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent za urlop należny i niewykorzystany. Sam ekwiwalent jest rozliczeniem pracowniczym za urlop, ale przy świadczeniach chorobowych często pojawia się dodatkowe pytanie, czy ekwiwalent za urlop wpływa na podstawę zasiłku chorobowego.

Zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia

Zakończenie umowy o pracę nie musi oznaczać końca wypłaty zasiłku macierzyńskiego. Zgodnie z art. 29a ustawy zasiłkowej zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego. Jeżeli prawo do zasiłku powstało w czasie ubezpieczenia, świadczenie może być kontynuowane po ustaniu zatrudnienia.

Przy urodzeniu jednego dziecka urlop macierzyński wynosi 20 tygodni. Urlop rodzicielski przysługuje łącznie rodzicom w wymiarze do 41 tygodni, z czego każde z rodziców ma 9 tygodni części nieprzenoszalnej. W praktyce oznacza to, że matka nie zawsze może sama wykorzystać pełne 41 tygodni urlopu rodzicielskiego, bo część jest zastrzeżona dla drugiego rodzica. Przy porodzie mnogim oraz w przypadku dzieci objętych zaświadczeniem z ustawy "Za życiem" obowiązują wyższe limity.

Wysokość zasiłku zależy od rodzaju okresu i złożonych wniosków. Co do zasady zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru, za okres urlopu rodzicielskiego 70% podstawy, a przy tzw. długim wniosku złożonym w terminie 21 dni po porodzie możliwa jest uśredniona wysokość 81,5% za okres obejmujący urlop macierzyński i rodzicielski, z wyłączeniem nieprzenoszalnej części przysługującej drugiemu rodzicowi.

Od 2025 r. w przepisach funkcjonuje także uzupełniający urlop macierzyński, dotyczący określonych sytuacji związanych m.in. z wcześniactwem albo hospitalizacją dziecka po porodzie. W takich przypadkach może powstać prawo do dodatkowego okresu zasiłku macierzyńskiego, ale wymaga to spełnienia szczególnych warunków i złożenia odpowiedniego wniosku.

Co z zasiłkiem za kilka dni po zakończeniu umowy?

Jeżeli umowa kończy się przed ostatnim dniem okresu, za który przysługuje zasiłek macierzyński, świadczenie może być wypłacane dalej za pozostały okres. Przykładowo, gdy stosunek pracy ustaje 31 grudnia, a okres pobierania zasiłku kończy się kilka dni później, sama data zakończenia umowy nie odbiera prawa do zasiłku za te dni.

Trzeba jednak ustalić, jaki dokładnie okres został objęty wnioskiem i czy wykorzystano już przysługujący wymiar świadczenia. Znaczenie mają również dokumenty przekazane do ZUS, informacja od płatnika zasiłku oraz to, czy drugi rodzic korzysta z nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego.

Jakie dokumenty warto sprawdzić przy końcu umowy?

Przy zakończeniu umowy w czasie urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego warto poprosić pracodawcę o jasne rozliczenie urlopu wypoczynkowego. Najważniejsze są: świadectwo pracy, informacja o liczbie dni wykorzystanego urlopu, wyliczenie ekwiwalentu, paski wynagrodzeń oraz dokumenty dotyczące zasiłku macierzyńskiego.

Jeżeli pracodawca wypłacał zasiłek jako płatnik, po ustaniu zatrudnienia dokumenty mogą być przekazane do ZUS. Jeżeli zasiłek wypłacał już ZUS, warto upewnić się, że organ ma pełną dokumentację dotyczącą okresów urlopu i podstawy wymiaru świadczenia.

FAQ

Czy pracodawca musi przedłużyć umowę do końca urlopu macierzyńskiego?

Nie zawsze. Umowa na czas określony może zakończyć się z upływem terminu, na jaki została zawarta. Szczególne przedłużenie do dnia porodu dotyczy określonych umów pracownicy w ciąży, ale nie oznacza automatycznego przedłużenia zatrudnienia do końca urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego.

Czy urlop wypoczynkowy można wykorzystać po ustaniu umowy?

Nie. Po zakończeniu zatrudnienia nie można udzielić urlopu wypoczynkowego. Niewykorzystany urlop powinien zostać rozliczony ekwiwalentem pieniężnym, chyba że strony bezpośrednio zawierają kolejną umowę z tym samym pracodawcą i uzgadniają wykorzystanie urlopu w nowym zatrudnieniu.

Czy urlop macierzyński obniża urlop wypoczynkowy?

Sam urlop macierzyński ani rodzicielski nie odbiera prawa do urlopu wypoczynkowego. Jeżeli jednak stosunek pracy kończy się w trakcie roku, urlop u danego pracodawcy ustala się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w tym roku.

Kiedy należy wypłacić ekwiwalent za urlop?

Ekwiwalent staje się należny z powodu niewykorzystania urlopu przy rozwiązaniu albo wygaśnięciu stosunku pracy. W praktyce powinien zostać wypłacony przy rozliczeniu końcowym, najpóźniej w dniu ustania zatrudnienia.

Czy zasiłek macierzyński może być wypłacany po końcu umowy?

Tak, jeżeli prawo do zasiłku powstało w czasie ubezpieczenia i przysługuje za dalszy okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu lub rodzicielskiemu. Po ustaniu zatrudnienia wypłatę często przejmuje ZUS, zależnie od sytuacji płatnika i dokumentów.

Czy matka może wykorzystać całe 41 tygodni urlopu rodzicielskiego?

Nie zawsze. Wymiar 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka przysługuje łącznie rodzicom, ale każde z nich ma 9 tygodni nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego. Jeżeli drugi rodzic nie wykorzysta swojej części, ta część co do zasady przepada.

Podsumowanie

Gdy umowa o pracę kończy się w czasie urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, trzeba osobno rozliczyć stosunek pracy i zasiłek. Urlop wypoczynkowy niewykorzystany do dnia zakończenia umowy co do zasady zamienia się w ekwiwalent pieniężny. Urlopu nie można wykorzystać po ustaniu zatrudnienia, chyba że strony bezpośrednio zawierają kolejną umowę z tym samym pracodawcą i uzgodnią takie rozwiązanie.

Zasiłek macierzyński może być natomiast wypłacany po zakończeniu umowy, jeżeli wynika to z przepisów ustawy zasiłkowej i złożonych dokumentów. Dlatego w podobnych sprawach kluczowe jest ustalenie daty końca umowy, liczby dni niewykorzystanego urlopu, podstawy ekwiwalentu oraz okresu, za który nadal przysługuje zasiłek.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2025 poz. 277 ze zm. - ISAP
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, t.j. Dz.U. 2025 poz. 501 ze zm. - ISAP
3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - ISAP
4. Informacje ZUS dotyczące zasiłku macierzyńskiego - ZUS

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.