Powrót nauczyciela po długiej przerwie w pracy

Jakie warunki musi spełnić osoba wracająca do pracy w szkole?

Podstawowe wymagania wobec nauczyciela wynikają z ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która ma wymagane kwalifikacje, przestrzega podstawowych zasad moralnych oraz spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.

W praktyce dyrektor szkoły powinien sprawdzić przede wszystkim, czy kandydat ma odpowiednie wykształcenie kierunkowe, przygotowanie pedagogiczne i kwalifikacje do nauczania konkretnego przedmiotu lub prowadzenia danych zajęć. Same doświadczenie zawodowe sprzed wielu lat nie zastępuje dokumentów potwierdzających kwalifikacje.

Znaczenie mają w szczególności dyplomy ukończenia studiów, dokumenty potwierdzające przygotowanie pedagogiczne, świadectwa pracy, akty mianowania, decyzje lub zaświadczenia z dawnych szkół, kuratoriów albo archiwów. Jeżeli dokumentacja jest niepełna, warto wystąpić o jej odtworzenie lub kopie do poprzedniego pracodawcy, organu prowadzącego szkołę albo właściwego archiwum.

Dawne mianowanie a obecny stopień awansu zawodowego

Trzeba odróżnić dawne zatrudnienie nauczyciela na podstawie mianowania od obecnego stopnia awansu zawodowego. Obecny system awansu zawodowego został wprowadzony ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Od tego czasu pojęcie nauczyciela mianowanego funkcjonuje jako stopień awansu zawodowego, a nie wyłącznie jako dawna podstawa zatrudnienia.

Aktualnie Karta Nauczyciela przewiduje stopnie awansu zawodowego nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego. Osoba, która nie posiada żadnego z tych stopni, jest traktowana jako nauczyciel początkujący. Dawne stopnie nauczyciela stażysty i kontraktowego nie są już elementem obecnego modelu awansu.

Jeżeli nauczyciel uzyskał po 2000 r. formalny stopień nauczyciela mianowanego albo posiada dokument jednoznacznie potwierdzający nabycie tego stopnia z mocy prawa, przerwa w pracy sama w sobie nie powoduje utraty stopnia. Inaczej należy oceniać sytuację, w której jedyną podstawą jest informacja, że dana osoba przed 2000 r. była zatrudniona jako nauczyciel mianowany.

Przepisy przejściowe z 2000 r. i przerwa dłuższa niż 5 lat

W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne są przepisy przejściowe ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. Zgodnie z nimi nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie reformy na podstawie mianowania uzyskiwali z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego, o ile spełniali ustawowe warunki.

Inny przepis przejściowy obejmował nauczycieli spełniających wymagania kwalifikacyjne, którzy byli zatrudnieni na podstawie mianowania przed wejściem w życie reformy. Mogli oni uzyskać z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego z dniem ponownego zatrudnienia, jeżeli przerwa w zatrudnieniu nie przekraczała 5 lat.

Jeżeli więc nauczyciel zakończył pracę w szkole w 1997 r. i wraca dopiero po wielu latach, przerwa przekracza 5 lat. W takim układzie nie można automatycznie zastosować przepisu przejściowego przewidującego nabycie stopnia z dniem ponownego zatrudnienia po przerwie nieprzekraczającej 5 lat.

Nie oznacza to, że taka osoba nie może wrócić do zawodu. Oznacza natomiast, że dyrektor powinien ostrożnie ocenić, czy kandydat rzeczywiście posiada obecny stopień nauczyciela mianowanego, czy jedynie dawniej był zatrudniony na podstawie mianowania.

Jakie dokumenty powinien przedstawić nauczyciel?

Nauczyciel wracający do pracy po długiej przerwie powinien zgromadzić dokumenty z dwóch obszarów: potwierdzające kwalifikacje do pracy na danym stanowisku oraz potwierdzające ewentualny stopień awansu zawodowego.

Do najważniejszych dokumentów należą:

• dyplom ukończenia studiów lub inne dokumenty potwierdzające wymagane wykształcenie,
• dokument potwierdzający przygotowanie pedagogiczne,
• świadectwa pracy z poprzednich szkół,
• akt mianowania, decyzja lub inny dokument wskazujący podstawę wcześniejszego zatrudnienia,
• dokument potwierdzający nadanie stopnia awansu zawodowego, jeżeli został wydany,
• zaświadczenia lub odpisy z archiwum szkoły, kuratorium albo organu prowadzącego, jeżeli oryginały zaginęły.

Warto zwrócić uwagę, że akt mianowania z lat 90. może potwierdzać dawną podstawę zatrudnienia, ale nie zawsze będzie wystarczający do uznania obecnego stopnia awansu zawodowego. Decydujące jest to, czy z dokumentów wynika nabycie stopnia nauczyciela mianowanego w rozumieniu przepisów o awansie zawodowym.

Jak zatrudnić nauczyciela po wieloletniej przerwie?

Jeżeli nauczyciel ma aktualne kwalifikacje do prowadzenia danych zajęć i da się jednoznacznie potwierdzić, że posiada stopień nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, dyrektor powinien stosować zasady zatrudniania właściwe dla nauczyciela z tym stopniem awansu.

Jeżeli natomiast nie ma dokumentów potwierdzających obecny stopień nauczyciela mianowanego albo z przepisów przejściowych wynika, że stopień nie został nabyty z mocy prawa, bezpieczniejszym rozwiązaniem jest traktowanie tej osoby jako nauczyciela bez stopnia awansu. W takim przypadku zatrudnienie następuje według aktualnych zasad dotyczących nauczyciela początkującego, oczywiście pod warunkiem posiadania wymaganych kwalifikacji.

Przed zatrudnieniem dyrektor powinien także dopełnić standardowych obowiązków kadrowych, w tym zweryfikować wymagane oświadczenia i informacje dotyczące możliwości wykonywania zawodu nauczyciela. Zakres tych obowiązków zależy od rodzaju szkoły, stanowiska, wymiaru zatrudnienia i charakteru zajęć.

Co zrobić, gdy dyrektor ma wątpliwości?

Wątpliwości co do dawnego statusu nauczyciela najlepiej rozstrzygać na podstawie dokumentów, a nie samych oświadczeń kandydata. Dyrektor może poprosić o uzupełnienie dokumentacji, wyjaśnienie podstawy wcześniejszego zatrudnienia albo przedstawienie dokumentu potwierdzającego stopień awansu.

Jeżeli dokumenty są rozbieżne, warto ustalić, czy kandydat był zatrudniony w dniu wejścia w życie reformy awansu zawodowego albo czy jego przerwa w zatrudnieniu mieściła się w 5-letnim limicie przewidzianym w przepisach przejściowych. Przy przerwie znacznie dłuższej niż 5 lat samo wcześniejsze mianowanie nie powinno być automatycznie utożsamiane z obecnym stopniem nauczyciela mianowanego.

Praktycznie najlepszym rozwiązaniem jest sporządzenie krótkiej notatki kadrowej z analizy dokumentów. Pozwala to wykazać, dlaczego szkoła uznała albo nie uznała określonego stopnia awansu i jaką podstawę zatrudnienia przyjęła.

FAQ

Czy stopień nauczyciela mianowanego wygasa przez przerwę w pracy?

Formalnie nadany stopień awansu zawodowego nie wygasa tylko dlatego, że nauczyciel przez wiele lat nie pracował w szkole. Problem pojawia się wtedy, gdy kandydat nie ma dokumentu potwierdzającego obecny stopień albo powołuje się jedynie na dawne zatrudnienie na podstawie mianowania.

Czy mianowanie z 1994 r. wystarczy do uznania obecnego stopnia?

Nie zawsze. Mianowanie z lat 90. mogło oznaczać podstawę zatrudnienia według dawnych przepisów. Aby uznać obecny stopień nauczyciela mianowanego, trzeba wykazać jego nabycie w systemie awansu zawodowego albo spełnienie właściwych przepisów przejściowych.

Co, jeśli przerwa w zatrudnieniu była dłuższa niż 5 lat?

Jeżeli chodzi o przepisy przejściowe z 2000 r., przerwa dłuższa niż 5 lat co do zasady wyłączała nabycie stopnia nauczyciela mianowanego z mocy prawa z dniem ponownego zatrudnienia. Każdorazowo trzeba jednak sprawdzić dokumenty konkretnej osoby.

Czy dyrektor może zatrudnić taką osobę bez uznania stopnia mianowanego?

Tak, jeżeli osoba spełnia aktualne kwalifikacje do pracy na danym stanowisku. Wtedy należy zastosować zasady zatrudniania właściwe dla nauczyciela bez stopnia awansu, chyba że później zostanie przedstawiony dokument potwierdzający stopień.

Gdzie szukać starych dokumentów o zatrudnieniu?

Najpierw warto zwrócić się do dawnej szkoły. Jeżeli szkoła została zlikwidowana, dokumenty mogą znajdować się u organu prowadzącego, w archiwum zakładowym, archiwum państwowym albo w dokumentacji przejętej przez następcę prawnego placówki.

Podsumowanie

Nauczyciel, który przed 2000 r. był zatrudniony na podstawie mianowania, nie zawsze może być po wieloletniej przerwie automatycznie traktowany jako obecny nauczyciel mianowany. Kluczowe znaczenie mają przepisy przejściowe, długość przerwy w zatrudnieniu oraz dokumenty potwierdzające nabycie stopnia awansu zawodowego.

Jeżeli przerwa przekraczała 5 lat i nauczyciel nie był objęty inną podstawą nabycia stopnia z mocy prawa, dyrektor powinien zachować ostrożność. Możliwe jest zatrudnienie takiej osoby po potwierdzeniu kwalifikacji, ale nie należy bez podstawy dokumentowej przypisywać jej obecnego stopnia nauczyciela mianowanego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Ustawa z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. 2000 nr 19 poz. 239
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2002 r., sygn. akt I PKN 406/01
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2001 r., sygn. akt II SA 2133/01

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.