Odprawa emerytalna przy dwóch umowach o pracę

Czy można mieć dwie umowy o pracę u jednego pracodawcy?

Co do zasady pracownika i pracodawcę łączy jeden stosunek pracy. Druga umowa o pracę z tym samym pracodawcą nie jest jednak automatycznie nieważna. W praktyce może być dopuszczalna, jeżeli dotyczy innego rodzaju pracy, innych obowiązków i jest wykonywana jako realnie odrębne zatrudnienie.

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy druga umowa ma obejmować te same albo bardzo podobne czynności, które pracownik wykonuje już w ramach pierwszej umowy. W takim przypadku pracodawca może próbować zastąpić drugą umową rozliczanie godzin nadliczbowych. Taka konstrukcja może zostać zakwestionowana jako obejście przepisów o czasie pracy, odpoczynku dobowym i tygodniowym oraz wynagrodzeniu za nadgodziny.

Przy ocenie znaczenie mają przede wszystkim: rodzaj pracy, zakres obowiązków, miejsce i czas wykonywania zadań, sposób ewidencjonowania czasu pracy oraz to, czy pracownik faktycznie wykonuje dwie różne funkcje. Sama nazwa stanowiska nie przesądza sprawy, jeżeli w praktyce zakres pracy jest taki sam.

Kiedy powstaje prawo do odprawy emerytalnej?

Podstawową zasadę określa art. 92¹ Kodeksu pracy. Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, ktĂłrego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na takie świadczenie, przysługuje odprawa pieniężna.

Minimalna odprawa z Kodeksu pracy wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie. Przepisy zakładowe, układ zbiorowy, regulamin wynagradzania, umowa o pracę albo przepisy szczególne mogą przewidywać odprawę wyższą. Dotyczy to zwłaszcza niektórych grup zawodowych, w których zasady odpraw emerytalnych wynikają z odrębnych regulacji.

Warunek związku z przejściem na emeryturę nie zawsze oznacza, że rozwiązanie umowy i rozpoczęcie pobierania świadczenia muszą nastąpić dokładnie tego samego dnia. Istotne jest, aby ustanie zatrudnienia pozostawało w funkcjonalnym związku z przejściem na emeryturę. Jeżeli pracownik rozwiązuje umowę z zupełnie innego powodu, pracodawca może kwestionować prawo do odprawy.

Dwie umowy u tego samego pracodawcy a dwie odprawy

Jeżeli pracownik ma dwa ważne i faktycznie odrębne stosunki pracy z tym samym pracodawcą, a oba kończą się w związku z przejściem na emeryturę, można dochodzić odprawy emerytalnej z każdego z tych stosunków pracy. Każda umowa jest wtedy samodzielną podstawą zatrudnienia, z własnym wynagrodzeniem i własnym zakończeniem stosunku pracy.

Nie oznacza to jednak, że podwójna odprawa należy się w każdej sytuacji. Jeżeli druga umowa była tylko formalnym dodatkiem do tej samej pracy, wykonywanej ponad normy czasu pracy, pracodawca może twierdzić, że nie istniały dwa rzeczywiste stosunki pracy. W sporze trzeba wtedy badać dokumenty i faktyczny sposób wykonywania obowiązków.

Znaczenie ma również zasada jednorazowości odprawy. Pracownik, który już otrzymał odprawę emerytalną, co do zasady nie może ponownie nabyć do niej prawa. Inaczej należy oceniać sytuację, w której roszczenia z dwóch ważnych stosunków pracy powstają równocześnie przy jednoczesnym przejściu na emeryturę, a inaczej sytuację, w której jedna odprawa została już wcześniej wypłacona, a po pewnym czasie pracownik domaga się kolejnej.

Jak oblicza się odprawę przy dwóch umowach?

Jeżeli odprawa przysługuje z dwóch odrębnych stosunków pracy, każdą z nich należy obliczyć oddzielnie, według wynagrodzenia należnego z konkretnej umowy. Nie sumuje się automatycznie wynagrodzeń z obu umów po to, aby wypłacić jedną wspólną odprawę, jeżeli podstawą są dwa samodzielne stosunki pracy.

W praktyce oznacza to, że odprawa z umowy na pełny etat będzie liczona od wynagrodzenia z tej umowy, a odprawa z umowy na część etatu od wynagrodzenia z drugiej umowy. Jeżeli u pracodawcy obowiązują korzystniejsze zasady, trzeba dodatkowo sprawdzić regulamin wynagradzania, układ zbiorowy, porozumienia zakładowe albo treść indywidualnej umowy.

Co powinien sprawdzić pracownik przed odejściem na emeryturę?

Przed złożeniem wypowiedzenia albo podpisaniem porozumienia o rozwiązaniu umów warto sprawdzić, czy w dokumentach jasno wskazano, że ustanie zatrudnienia następuje w związku z przejściem na emeryturę. Nie zawsze jest to bezwzględnie konieczne, ale ułatwia późniejsze wykazanie prawa do odprawy.

Pracownik powinien również zgromadzić umowy o pracę, aneksy, zakresy obowiązków, ewidencję czasu pracy, paski wynagrodzeń i korespondencję dotyczącą zakończenia zatrudnienia. Jeżeli pracodawca wypłaca tylko jedną odprawę, warto poprosić o pisemne wyjaśnienie, z jakiego powodu odmawia wypłaty drugiej.

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Jeżeli pracodawca odmawia wypłaty odprawy, nie warto zwlekać z analizą sprawy, ponieważ upływ czasu może utrudnić dochodzenie należności.

Podsumowanie

Przy dwóch umowach o pracę u jednego pracodawcy najważniejsze jest ustalenie, czy faktycznie istniały dwa odrębne stosunki pracy. Jeżeli tak, a oba kończą się w związku z przejściem na emeryturę, pracownik może mieć podstawy do żądania dwóch odpraw emerytalnych. Jeżeli jednak druga umowa służyła jedynie obejściu przepisów o nadgodzinach, sprawa wymaga ostrożnej oceny.

W praktyce o wyniku sporu często decydują dokumenty kadrowe i rzeczywisty zakres pracy, a nie sama liczba podpisanych umów. Dlatego przy odmowie wypłaty drugiej odprawy warto przeanalizować nie tylko treść umów, lecz także sposób ich wykonywania.

FAQ

Czy dwie umowy z jednym pracodawcą zawsze oznaczają dwie odprawy emerytalne?

Nie. Dwie odprawy są możliwe tylko wtedy, gdy istnieją dwa rzeczywiste i zgodne z prawem stosunki pracy, a każdy z nich ustaje w związku z przejściem na emeryturę. Jeżeli druga umowa obejmuje w praktyce tę samą pracę, sprawa może być sporna.

Czy odprawa emerytalna przysługuje tylko raz w życiu?

Kodeks pracy przewiduje, że pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Dlatego trzeba odróżnić równoczesne powstanie roszczeń z dwóch odrębnych umów od sytuacji, w której pracownik po wcześniejszej wypłacie odprawy żąda kolejnej.

Czy druga umowa na część etatu może być legalna?

Tak, jeżeli dotyczy innego rodzaju pracy i nie narusza przepisów o czasie pracy. Przykładowo inna może być praca administracyjna, a inna techniczna, pod warunkiem że zakresy obowiązków rzeczywiście się nie pokrywają.

Od jakiego wynagrodzenia liczy się odprawę?

Przy dwóch odrębnych umowach każdą odprawę należy liczyć od wynagrodzenia przypisanego do danej umowy. Jeżeli obowiązują przepisy zakładowe przewidujące korzystniejsze zasady, trzeba zastosować je zgodnie z ich treścią.

Co zrobić, gdy pracodawca wypłacił tylko jedną odprawę?

Warto zażądać pisemnego stanowiska i sprawdzić dokumenty: obie umowy, zakresy obowiązków, ewidencję czasu pracy oraz sposób rozwiązania zatrudnienia. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy żądanie drugiej odprawy ma realne podstawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.