2 dni opieki nad dzieckiem a nieformalny związek

Opieka nad dzieckiem z art. 188 Kodeksu pracy w związku bez ślubu

Aktualnie art. 188 Kodeksu pracy przewiduje, że pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Jest to zwolnienie potocznie nazywane opieką na dziecko zdrowe.

Przepis nie uzależnia prawa do zwolnienia od pozostawania rodziców w małżeństwie. Znaczenie ma to, czy dana osoba jest pracownikiem, wychowuje dziecko i czy dziecko nie ukończyło jeszcze 14 lat. Rodzic żyjący w konkubinacie może więc korzystać z tego uprawnienia na takich samych zasadach jak rodzic pozostający w małżeństwie.

Pracownikiem wychowującym dziecko będzie co do zasady rodzic albo opiekun, który faktycznie uczestniczy w wychowaniu dziecka. Samo formalne pokrewieństwo może nie wystarczyć, jeżeli dana osoba w rzeczywistości nie sprawuje opieki ani nie uczestniczy w wychowaniu. Z drugiej strony brak ślubu z drugim rodzicem nie pozbawia prawa do zwolnienia.

2 dni czy 16 godzin - jak działa roczny limit?

Limit z art. 188 Kodeksu pracy nie jest liczony osobno na każde dziecko. Pracownik wychowujący jedno dziecko ma taki sam roczny wymiar zwolnienia jak pracownik wychowujący dwoje lub więcej dzieci: 2 dni albo 16 godzin.

Pracownik wybiera sposób korzystania ze zwolnienia w pierwszym wniosku składanym w danym roku kalendarzowym. Jeżeli w pierwszym wniosku wskaże dni, do końca roku korzysta z limitu w dniach. Jeżeli wskaże godziny, do końca roku korzysta z limitu godzinowego. Wniosek może być złożony papierowo albo elektronicznie, jeżeli u pracodawcy funkcjonuje taka forma obiegu dokumentów.

Przy korzystaniu godzinowym pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy ma limit ustalany proporcjonalnie do wymiaru etatu, a niepełną godzinę zaokrągla się w górę do pełnej godziny. Przykładowo przy 1/2 etatu limit godzinowy wynosi 8 godzin. Jeżeli jednak pracownik wybiera rozliczenie w dniach, korzysta z 2 dni zwolnienia zgodnie ze swoim rozkładem czasu pracy.

Wspólne dziecko i dzieci z poprzedniego związku

Jeżeli oboje rodzice tego samego dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia z art. 188 Kodeksu pracy może korzystać jedno z nich. W praktyce oznacza to, że rodzice wspólnego dziecka nie mają razem 4 dni wolnego na to samo dziecko. Mogą natomiast podzielić limit, na przykład jedno wykorzysta 1 dzień, a drugie 1 dzień, o ile u pracodawców zostanie to prawidłowo wykazane w oświadczeniach.

W opisanej sytuacji ojciec może skorzystać ze zwolnienia na wspólne dziecko, jeżeli jest pracownikiem i faktycznie je wychowuje. Partnerka nie może wtedy wykorzystać dodatkowych 2 dni na to samo wspólne dziecko, bo limit rodziców tego dziecka zostałby przekroczony.

Inaczej należy ocenić dzieci partnerki z poprzedniego związku. Jeżeli nie jest Pan ich ojcem ani opiekunem prawnym, Pana skorzystanie ze zwolnienia na wspólne dziecko nie powinno automatycznie pozbawiać partnerki prawa do skorzystania z jej własnego zwolnienia z art. 188 Kodeksu pracy w związku z wychowywaniem dzieci z poprzedniego związku. Trzeba jednak pamiętać, że partnerka ma łącznie tylko 2 dni albo 16 godzin w roku, niezależnie od tego, czy wychowuje jedno, troje czy więcej dzieci.

Najbezpieczniej jest więc rozdzielić sytuację według konkretnych dzieci i konkretnych rodziców. Na wspólne dziecko limit przysługuje łącznie jego rodzicom. Na dzieci z poprzedniego związku znaczenie ma to, czy ich drugi rodzic albo opiekun również jest zatrudniony i czy nie korzysta już z tego samego uprawnienia.

Czy partner może brać opiekę na dzieci drugiego partnera?

Sam fakt pozostawania w związku nieformalnym z rodzicem dziecka nie daje jeszcze prawa do zwolnienia z art. 188 Kodeksu pracy na to dziecko. Partner matki albo partnerka ojca może faktycznie pomagać w opiece, ale nie oznacza to automatycznie statusu rodzica lub opiekuna prawnego w rozumieniu przepisów o uprawnieniach pracowniczych.

Jeżeli dana osoba nie jest rodzicem, nie przysposobiła dziecka i nie została ustanowiona jego opiekunem prawnym, powinna bardzo ostrożnie podchodzić do składania oświadczeń, że korzysta ze zwolnienia na to dziecko. W razie wątpliwości warto najpierw ustalić, czy istnieje formalna podstawa do traktowania pracownika jako osoby uprawnionej.

Wniosek do pracodawcy i oświadczenie drugiego rodzica

Pracownik składa wniosek o udzielenie zwolnienia od pracy. Wniosek powinien wskazywać podstawę prawną, czyli art. 188 Kodeksu pracy, wybrany sposób korzystania ze zwolnienia oraz termin albo liczbę godzin. W praktyce pracodawcy wymagają także oświadczenia, czy drugi rodzic lub opiekun dziecka korzysta albo będzie korzystał z tego uprawnienia.

Takie oświadczenie ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni. Pracodawca musi bowiem ustalić, czy nie dojdzie do przekroczenia wspólnego limitu. Nie powinien natomiast żądać od pracownika zaświadczenia lekarskiego dziecka, ponieważ zwolnienie z art. 188 Kodeksu pracy nie jest uzależnione od choroby dziecka.

Wniosek warto złożyć z wyprzedzeniem, jeżeli jest to możliwe organizacyjnie. Przepisy nie przewidują jednak szczególnego minimalnego terminu złożenia wniosku. Jeżeli sprawa jest nagła, pracownik powinien niezwłocznie poinformować pracodawcę i złożyć wniosek w przyjętej u niego formie.

Czego pracodawca może wymagać?

Pracodawca może oczekiwać informacji potrzebnych do potwierdzenia prawa do zwolnienia, w szczególności danych dziecka, jego wieku oraz oświadczenia o korzystaniu lub niekorzystaniu z uprawnienia przez drugiego rodzica albo opiekuna. Podstawowe informacje o dzieciach zwykle wynikają z dokumentacji pracowniczej, zwłaszcza z kwestionariusza osobowego lub dodatkowych oświadczeń pracownika.

Pracodawca nie powinien jednak uzależniać prawa do zwolnienia od wykazania szczególnej potrzeby opieki, choroby dziecka albo braku możliwości zapewnienia opieki przez inną osobę. Zwolnienie z art. 188 Kodeksu pracy jest płatnym uprawnieniem pracowniczym rodzica lub opiekuna, a nie świadczeniem chorobowym.

Opieka z art. 188 a inne uprawnienia rodzicielskie

Zwolnienia z art. 188 Kodeksu pracy nie należy mylić z urlopem wypoczynkowym, urlopem opiekuńczym, urlopem okolicznościowym ani zasiłkiem opiekuńczym z ubezpieczenia społecznego. Każda z tych instytucji ma inne warunki, inną podstawę prawną i inny cel.

Jeżeli dziecko jest chore, pracownik może w określonych sytuacjach korzystać z zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów ubezpieczeniowych. Jeżeli natomiast chodzi o stałą opiekę nad dzieckiem albo dłuższą przerwę w pracy, znaczenie mogą mieć urlopy związane z rodzicielstwem, w tym urlop wychowawczy na trzecie dziecko.

FAQ

Czy brak ślubu rodziców ma znaczenie przy 2 dniach opieki?

Nie. Kodeks pracy nie uzależnia zwolnienia z art. 188 od małżeństwa rodziców. Liczy się to, czy pracownik wychowuje dziecko w wieku do 14 lat i czy spełnia warunki do skorzystania z uprawnienia.

Czy 2 dni opieki przysługują na każde dziecko osobno?

Nie. Limit wynosi 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym bez względu na liczbę dzieci. Pracownik wychowujący troje dzieci nie otrzymuje 6 dni zwolnienia.

Czy oboje rodzice mogą dostać po 2 dni na wspólne dziecko?

Nie w odniesieniu do tego samego dziecka. Jeżeli oboje rodzice albo opiekunowie dziecka są zatrudnieni, korzysta jedno z nich albo dzielą między siebie wspólny limit. Łącznie nie powinien on przekroczyć 2 dni albo 16 godzin.

Czy partner może wziąć opiekę na dzieci partnerki z poprzedniego związku?

Co do zasady nie, jeżeli nie jest ich rodzicem, nie przysposobił ich i nie został ustanowiony ich opiekunem prawnym. Samo wspólne zamieszkiwanie z matką dzieci nie tworzy automatycznie prawa do zwolnienia na te dzieci.

Czy pracodawca może żądać informacji o drugim rodzicu?

Może wymagać oświadczenia potrzebnego do ustalenia, czy drugi rodzic albo opiekun dziecka korzysta z tego samego uprawnienia. Jest to ważne, aby nie doszło do przekroczenia wspólnego limitu rodziców lub opiekunów danego dziecka.

Czy niewykorzystane dni przechodzą na następny rok?

Nie. Zwolnienie z art. 188 Kodeksu pracy przysługuje w roku kalendarzowym. Niewykorzystany limit nie kumuluje się i nie przechodzi na kolejny rok.

Czy dziecko musi być chore, aby skorzystać z art. 188 Kodeksu pracy?

Nie. Zwolnienie z art. 188 Kodeksu pracy nie wymaga choroby dziecka ani zaświadczenia lekarskiego. Gdy dziecko jest chore, w zależności od sytuacji można rozważyć także zasiłek opiekuńczy, który jest odrębną instytucją.

Źródła

• Art. 188 i art. 189¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, tekst jednolity dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: Kodeks pracy w ISAP.
• Wyjaśnienia Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące wymiaru godzinowego zwolnienia z art. 188 Kodeksu pracy: PIP - pytania i odpowiedzi.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.