Urlop rodzicielski a druga ciąża - L4, umowa i urlop

Czy po urlopie rodzicielskim można przejść na L4 w drugiej ciąży?

Tak. Jeżeli po zakończeniu urlopu rodzicielskiego pracownica jest w kolejnej ciąży i lekarz stwierdzi niezdolność do pracy, może od następnego dnia korzystać ze zwolnienia lekarskiego. Nie ma obowiązku wracania do pracy choćby na jeden dzień tylko po to, aby "uaktywnić" prawo do zwolnienia.

W praktyce lekarz wystawia elektroniczne zwolnienie e-ZLA, które trafia do ZUS i jest widoczne dla płatnika składek. Mimo to pracownica powinna poinformować pracodawcę o nieobecności w terminie i w sposób przyjęty u pracodawcy, np. telefonicznie, e-mailem albo przez system kadrowy. Nie chodzi tu o wcześniejsze uzyskanie zgody pracodawcy, lecz o zwykłe usprawiedliwienie nieobecności. W tym kontekście warto porównać także omówienie: wypalenie zawodowe jest podstawą do L4.

Jeżeli zwolnienie lekarskie przypada w okresie ciąży, świadczenie chorobowe wynosi co do zasady 100% podstawy wymiaru. Dla celów zasiłkowych znaczenie ma prawidłowe oznaczenie zwolnienia, w szczególności kod ciąży. Gdy kod nie zostanie ujawniony pracodawcy, konieczne może być dodatkowe zaświadczenie lekarskie dla ZUS lub płatnika zasiłku.

Zwolnienie lekarskie a trwający urlop rodzicielski

Zwolnienie lekarskie nie "zamienia" automatycznie trwającego urlopu rodzicielskiego w okres choroby. Jeżeli pracownica nadal przebywa na urlopie rodzicielskim i pobiera zasiłek macierzyński za ten okres, samo wystawienie zwolnienia lekarskiego nie powoduje równoległej wypłaty zasiłku chorobowego za ten sam czas.

Najczęstszy i najbezpieczniejszy wariant polega więc na tym, że zwolnienie lekarskie rozpoczyna się od dnia następującego po zakończeniu urlopu rodzicielskiego. Jeżeli pracownica chce wcześniej zakończyć albo zmienić sposób korzystania z urlopu rodzicielskiego, trzeba sprawdzić, czy pozwalają na to terminy, wykorzystane części urlopu i złożone wcześniej wnioski.

Umowa o pracę na czas określony w kolejnej ciąży

Jeżeli pracownica jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony, trzeba rozróżnić dwie sytuacje. Sama ciąża nie zawsze oznacza podpisanie kolejnej umowy, ale w określonych przypadkach obecna umowa przedłuża się z mocy prawa do dnia porodu.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: umowa na czas określony a L4 w ciąży.

Czy urlop macierzyński albo rodzicielski przedłuża umowę?

Nie. Przepisy chronią pracownicę w ciąży i rodziców korzystających z uprawnień rodzicielskich przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy przez pracodawcę w określonych sytuacjach, ale nie każda ochrona oznacza automatyczne przedłużenie umowy terminowej.

Jeżeli umowa na czas określony kończy się już po porodzie, np. w trakcie urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, co do zasady rozwiązuje się z upływem terminu, na jaki została zawarta. Pracodawca może zawrzeć kolejną umowę, ale przepisy nie nakładają na niego obowiązku przedłużenia zatrudnienia tylko dlatego, że pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego.

W takiej sytuacji trzeba odróżnić zatrudnienie od prawa do świadczeń. Stosunek pracy może się zakończyć, ale zasiłek macierzyński za okres odpowiadający niewykorzystanej części urlopu może być nadal wypłacany przez ZUS, jeżeli prawo do niego powstało w czasie ubezpieczenia.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy

Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy przysługuje wtedy, gdy z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy pracownik nie wykorzystał przysługującego mu urlopu w naturze. Pracownik nie musi składać specjalnej prośby o wypłatę ekwiwalentu - obowiązek jego rozliczenia powstaje z mocy prawa w dniu zakończenia zatrudnienia.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy stosunek pracy nadal trwa. Co do zasady urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany w naturze, a ekwiwalent nie może być wypłacany zamiast urlopu tylko dlatego, że pracownik wolałby pieniądze. Pracodawca powinien rozliczyć urlop bieżący i zaległy zgodnie z zasadami z Kodeksu pracy, a urlop niewykorzystany w danym roku powinien zostać udzielony najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.

Przy bardzo starych zaległościach urlopowych trzeba dodatkowo sprawdzić przedawnienie. Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Dlatego przy urlopie zaległym od wielu lat, np. od 2015 r., nie należy automatycznie zakładać, że wszystkie dni będą jeszcze możliwe do skutecznego wyegzekwowania. Warto porównać dokumentację kadrową, paski płacowe, wnioski urlopowe i świadectwo pracy.

Co warto zrobić krok po kroku?

Po pierwsze, warto ustalić dokładną datę zakończenia urlopu rodzicielskiego i datę, od której lekarz ma wystawić e-ZLA. Zwolnienie powinno obejmować okres rzeczywistej niezdolności do pracy, a nie być traktowane jako automatyczne przedłużenie urlopu rodzicielskiego.

Po drugie, trzeba sprawdzić datę końca umowy i zaawansowanie ciąży na ten dzień. Jeżeli warunki z art. 177 § 3 Kodeksu pracy są spełnione, umowa przedłuża się do dnia porodu z mocy prawa. Jeżeli warunki nie są spełnione albo umowa jest umową na zastępstwo, sytuacja może wyglądać inaczej.

Po trzecie, warto poprosić pracodawcę o informację o stanie urlopu wypoczynkowego: ile dni urlopu bieżącego i zaległego figuruje w ewidencji, za jakie lata oraz czy część roszczeń nie jest sporna z powodu przedawnienia. Przy zakończeniu zatrudnienia dane te powinny zostać prawidłowo rozliczone również w świadectwie pracy.

FAQ

Czy po urlopie rodzicielskim muszę wrócić do pracy, aby dostać L4?

Nie. Jeżeli zwolnienie lekarskie rozpoczyna się po zakończeniu urlopu rodzicielskiego i lekarz stwierdzi niezdolność do pracy, nie trzeba wracać do pracy choćby na jeden dzień.

Czy muszę wcześniej uprzedzić pracodawcę, że po urlopie rodzicielskim będę na zwolnieniu?

Nie ma obowiązku zapowiadania tego z wyprzedzeniem. Trzeba jednak poinformować pracodawcę o nieobecności zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy. Samo e-ZLA nie zawsze zastępuje praktyczny obowiązek zgłoszenia nieobecności organizacyjnie.

Czy zwolnienie w ciąży jest płatne 100%?

Co do zasady tak, jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży i jest prawidłowo udokumentowana. W praktyce znaczenie ma m.in. odpowiednie oznaczenie zwolnienia albo przedstawienie zaświadczenia potwierdzającego ciążę.

Czy umowa na czas określony zawsze przedłuża się w ciąży?

Nie. Umowa przedłuża się do dnia porodu, jeżeli miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży i nie zachodzi ustawowy wyjątek. Nie dotyczy to m.in. umowy na zastępstwo oraz umowy na okres próbny nieprzekraczający jednego miesiąca.

Czy pracodawca musi przedłużyć umowę przez urlop macierzyński lub rodzicielski?

Nie. Urlop macierzyński albo rodzicielski nie powoduje sam z siebie automatycznego przedłużenia umowy terminowej. Jeżeli umowa kończy się po porodzie, może rozwiązać się z upływem terminu, a dalsze świadczenia mogą być wypłacane przez ZUS, jeżeli pracownica nabyła do nich prawo.

Czy mogę żądać ekwiwalentu za urlop zamiast wykorzystania urlopu?

W czasie trwania zatrudnienia co do zasady nie. Ekwiwalent jest rozwiązaniem stosowanym przy rozwiązaniu albo wygaśnięciu stosunku pracy, gdy nie da się już udzielić urlopu w naturze. Wcześniej urlop powinien być wykorzystany jako czas wolny.

Podsumowanie

Pracownica, która po urlopie rodzicielskim jest w kolejnej ciąży, może korzystać ze zwolnienia lekarskiego, jeżeli jest niezdolna do pracy i lekarz wystawi e-ZLA. Nie musi wcześniej uzyskiwać zgody pracodawcy ani wracać do pracy na jeden dzień, ale powinna prawidłowo usprawiedliwić nieobecność.

Umowa terminowa przedłuża się do dnia porodu tylko w przypadkach wskazanych w Kodeksie pracy. Jeżeli umowa kończy się już po porodzie, nie musi trwać dalej przez cały urlop macierzyński lub rodzicielski, choć pracownica może zachować prawo do zasiłku macierzyńskiego. Ekwiwalent za urlop należy się przy zakończeniu zatrudnienia, z uwzględnieniem zasad przedawnienia i faktycznego stanu urlopu w ewidencji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 168, art. 171, art. 177 i art. 291.

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.

3. Informacje Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o zasiłku chorobowym - gov.pl.

4. Informacje ZUS o elektronicznych zwolnieniach lekarskich e-ZLA - zus.pl.