Instrukcje BHP w zakładzie pracy, obowiązki pracodawcy i kary za ich brak

Podstawa prawna

Podstawą odpowiedzi są przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650). W szczególności istotny jest § 51, który stanowi, że maszyny i urządzenia techniczne powinny spełniać wymagania BHP przez cały okres ich użytkowania. Obsługa i eksploatacja muszą odbywać się zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową, z zachowaniem zasad ergonomii i bezpieczeństwa.

Instrukcje BHP powinny zawierać m.in.:

• czynności przed rozpoczęciem pracy,

• zasady bezpiecznej obsługi,

• czynności po zakończeniu pracy,

• sposób postępowania w razie awarii lub zagrożenia zdrowia i życia pracowników.

Obowiązek zapewnienia instrukcji

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. (Dz.U. z 2002 r., Nr 191, poz. 1596), pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom pisemne instrukcje użytkowania maszyn. Instrukcje powinny być zrozumiałe, a ich zakres obejmuje:

• warunki użytkowania maszyn,

• przewidywalne sytuacje nietypowe,

• praktykę użytkowania maszyn.

Dodatkowo pracodawca musi informować o zagrożeniach, szkolić pracowników obsługujących maszyny oraz zapewniać odpowiednie przeszkolenie osobom dokonującym napraw, konserwacji czy modernizacji.

Zakres obowiązku

Przepisy nie przewidują wyłączeń – instrukcje powinny dotyczyć wszystkich maszyn i urządzeń technicznych w zakładzie. Sporządza się je zarówno dla maszyn przemysłowych (pras, giętarek, spawarek, szlifierek), jak i urządzeń gastronomicznych, rolniczych, warsztatowych, a także biurowych.

Kary za brak instrukcji

Zgodnie z art. 220 § 1 Kodeksu karnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 17), osoba odpowiedzialna za BHP, która nie dopełnia swoich obowiązków i przez to naraża pracownika na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli działa nieumyślnie – może podlegać grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Istnieje jednak klauzula niekaralności, jeśli sprawca dobrowolnie usunie zagrożenie.

Odpowiedzialność może ponosić nie tylko pracodawca, ale także osoby kierujące pracownikami (kierownicy, brygadziści) lub odpowiedzialne za bezpieczeństwo w zakładzie (np. główny mechanik, energetyk).