Ciąża na urlopie wychowawczym a powrót do pracy

Ciąża na urlopie wychowawczym a planowany powrót do pracy

Ciąża w czasie urlopu wychowawczego nie powoduje automatycznego zakończenia tego urlopu i nie pozbawia pracownicy ochrony pracowniczej. Urlop wychowawczy trwa do daty wskazanej we wniosku albo do daty, na którą zostanie skutecznie skrócony. Jeżeli pracownica nie zamierza faktycznie wracać do pracy, bo ze względów zdrowotnych od razu po urlopie będzie korzystać ze zwolnienia lekarskiego, powinna przede wszystkim zadbać o prawidłowe ustalenie dat: zakończenia urlopu, początku niezdolności do pracy oraz ewentualnego powiadomienia pracodawcy.

Pracodawca nie może wyciągać negatywnych konsekwencji tylko z tego powodu, że pracownica zaszła w ciążę w czasie urlopu wychowawczego albo że po zakończeniu urlopu przedstawi zwolnienie lekarskie. Inaczej należy jednak ocenić sytuację, gdy pracownica formalnie ma wrócić do pracy, lecz nie informuje pracodawcy o nieobecności albo korzysta ze zwolnienia niezgodnie z jego celem. W takich przypadkach znaczenie mają ogólne zasady usprawiedliwiania nieobecności i kontroli zwolnień.

Czy po urlopie wychowawczym trzeba wykonać badania medycyny pracy?

Sam powrót z urlopu wychowawczego nie jest tym samym co powrót po chorobie. Badania kontrolne z art. 229 Kodeksu pracy są wymagane wtedy, gdy pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby dłużej niż 30 dni i ma wrócić do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Oprócz tego pracownik musi mieć aktualne orzeczenie z badań wstępnych albo okresowych, jeżeli poprzednie orzeczenie utraciło ważność.

Jeżeli więc pracownica po zakończeniu urlopu wychowawczego nie podejmuje pracy, lecz od pierwszego dnia przedstawia e-ZLA, pracodawca nie dopuszcza jej do pracy i nie ma praktycznej potrzeby wykonywania badań przed rozpoczęciem zwolnienia. Badania będą potrzebne dopiero przed realnym powrotem do pracy, jeżeli w tym momencie nie będzie aktualnego orzeczenia albo wcześniejsza niezdolność do pracy przekroczyła 30 dni. W podobnym kontekście warto sprawdzić także omówienie: Urlop wychowawczy.

Inaczej będzie, gdy pracownica choćby przez jeden dzień ma świadczyć pracę. Przed dopuszczeniem do pracy pracodawca powinien upewnić się, że ma aktualne orzeczenie lekarskie, a w przypadku pracownicy w ciąży musi też brać pod uwagę ograniczenia dotyczące prac wzbronionych lub warunków szkodliwych dla ciąży.

Zwolnienie lekarskie w trakcie urlopu wychowawczego

Zwolnienie lekarskie może zostać wystawione także wtedy, gdy pracownica przebywa jeszcze na urlopie wychowawczym. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do pieniędzy za cały okres zwolnienia. Zgodnie z ustawą zasiłkową zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy przypadający w czasie urlopu wychowawczego.

Jeżeli zwolnienie zaczyna się w czasie urlopu wychowawczego, a niezdolność do pracy trwa nadal po jego zakończeniu, świadczenie chorobowe może przysługiwać od następnego dnia po zakończeniu urlopu. W praktyce oznacza to, że dni L4 pokrywające się z urlopem wychowawczym pozostają niepłatne, natomiast dalsza część zwolnienia może być podstawą do wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku chorobowego, jeżeli spełnione są pozostałe przesłanki.

W przypadku niezdolności do pracy przypadającej w okresie ciąży świadczenie chorobowe co do zasady wynosi 100% podstawy wymiaru. Trzeba jednak pamiętać, że wysokość i podstawa świadczenia zależą od konkretnej historii zatrudnienia, wynagrodzenia i przerw w ubezpieczeniu.

Zobacz również: urlop wychowawczy i przejście na zwolnienie lekarskie.

Jak przerwać urlop wychowawczy i przejść na L4?

Samo uzyskanie zwolnienia lekarskiego nie skraca urlopu wychowawczego. Jeżeli pracownica chce zakończyć urlop wcześniej, może to zrobić na zasadach z art. 186³ Kodeksu pracy: w każdym czasie za zgodą pracodawcy albo po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy najpóźniej na 30 dni przed planowanym podjęciem pracy.

W praktyce są więc dwa rozwiązania. Pierwsze to poczekać do planowej daty zakończenia urlopu wychowawczego i korzystać ze zwolnienia od pierwszego dnia po urlopie. Drugie to skrócić urlop wychowawczy, a następnie przejść na zwolnienie lekarskie, jeżeli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy. W tym drugim wariancie decydujące jest, czy pracodawca zgodzi się na wcześniejszy powrót bez zachowania 30-dniowego terminu albo czy pracownica zachowa ten termin.

Zobacz również: jak przerwać urlop wychowawczy oraz co oznacza druga ciąża na wychowawczym w kontekście L4.

Czy trzeba wcześniej informować pracodawcę o ciąży?

Pracownica nie ma ogólnego obowiązku informowania pracodawcy o ciąży natychmiast po jej stwierdzeniu. Może to zrobić później, także wtedy, gdy zbliża się koniec urlopu wychowawczego. Z punktu widzenia dowodowego najlepiej przekazać informację pisemnie lub w sposób przyjęty w zakładzie pracy i zachować potwierdzenie doręczenia.

Jeżeli pracownica chce korzystać z uprawnień związanych z ciążą, powinna liczyć się z tym, że pracodawca może oczekiwać zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan ciąży. Takie zaświadczenie ma znaczenie zwłaszcza dla ochrony przed rozwiązaniem umowy, organizacji pracy oraz zakazu zatrudniania przy pracach niedozwolonych dla kobiet w ciąży.

Samo poinformowanie pracodawcy, że po urlopie wychowawczym pracownica może przejść na L4, nie powinno powodować niekorzystnych skutków. Pracodawca może oczywiście planować zastępstwo i organizację pracy, ale nie może karać pracownicy za ciążę ani za korzystanie ze zgodnego z prawem zwolnienia lekarskiego.

Ochrona przed wypowiedzeniem w ciąży

Pracownica w ciąży korzysta ze szczególnej ochrony trwałości zatrudnienia. Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać z nią umowy o pracę w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego. Ochrona ta nie zależy od tego, czy ciąża rozpoczęła się w czasie pracy, urlopu wychowawczego czy innej usprawiedliwionej nieobecności.

Od tej zasady są jednak wyjątki. Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy może być możliwe, jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki i wymagana zgoda zakładowej organizacji związkowej, jeśli taka organizacja reprezentuje pracownicę. Odrębne zasady dotyczą także upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz niektórych umów terminowych, w szczególności umów na okres próbny nieprzekraczający miesiąca i umów na zastępstwo.

Co zrobić, gdy L4 zaczyna się przed ustalonym powrotem?

Jeżeli lekarz wystawi e-ZLA jeszcze przed planowaną datą powrotu z urlopu wychowawczego, zwolnienie będzie miało znaczenie medyczne i dokumentacyjne, ale za dni przypadające na urlop wychowawczy nie będzie przysługiwał zasiłek chorobowy. Prawo do świadczenia może powstać dopiero od dnia następującego po zakończeniu urlopu albo od dnia wcześniejszego zakończenia urlopu, jeżeli urlop został skutecznie przerwany.

Pracownica nie musi osobiście zawozić e-ZLA do pracodawcy, ponieważ elektroniczne zwolnienie trafia do systemu ZUS i na profil płatnika składek. Nadal trzeba jednak powiadomić pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności, co do zasady nie później niż w drugim dniu nieobecności w pracy. Najbezpieczniej zrobić to mailowo, telefonicznie albo przez system kadrowy, zgodnie z praktyką u pracodawcy.

Kontrola ZUS i prawidłowe korzystanie ze zwolnienia

Zwolnienie lekarskie powinno być wykorzystywane zgodnie z jego celem. Ciąża sama w sobie nie oznacza nadużycia, a przejście na L4 po urlopie wychowawczym może być w pełni uzasadnione stanem zdrowia. Jeżeli jednak ZUS albo pracodawca jako płatnik składek nabierze wątpliwości, może zostać przeprowadzona kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnienia albo kontrola zasadności orzekania o niezdolności do pracy.

Dlatego warto zadbać o spójność dokumentów: wniosek o skrócenie urlopu, data powrotu, e-ZLA i informacja dla pracodawcy powinny tworzyć jasną chronologię. W razie wątpliwości najważniejsze jest to, czy niezdolność do pracy rzeczywiście istnieje i czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z zaleceniami lekarza.

FAQ

Czy mogę wrócić z urlopu wychowawczego tylko po to, aby przedstawić L4?

Nie trzeba fizycznie stawiać się w pracy tylko po to, aby przekazać zwolnienie. Jeżeli od pierwszego dnia po urlopie pracownica ma e-ZLA, powinna poinformować pracodawcę o nieobecności i upewnić się, że dokument widnieje w systemie.

Czy L4 w czasie urlopu wychowawczego jest płatne?

Nie za dni, które przypadają na urlop wychowawczy. Zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy pokrywający się z urlopem wychowawczym.

Czy po zakończeniu urlopu wychowawczego L4 może być płatne?

Tak, jeżeli niezdolność do pracy trwa po zakończeniu urlopu wychowawczego i spełnione są pozostałe warunki do świadczenia chorobowego. Wtedy świadczenie może przysługiwać za okres po urlopie, a nie za czas samego urlopu wychowawczego.

Czy pracodawca musi zgodzić się na wcześniejsze przerwanie urlopu wychowawczego?

Zgoda pracodawcy jest potrzebna, jeżeli pracownica chce wrócić w dowolnym, szybszym terminie. Bez zgody może zrezygnować z urlopu po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy najpóźniej 30 dni przed planowanym powrotem.

Czy muszę robić badania kontrolne, jeśli od razu idę na L4?

Co do zasady nie przed rozpoczęciem zwolnienia, bo badania służą dopuszczeniu do pracy. Będą potrzebne przed faktycznym powrotem do pracy, jeżeli pracownica nie ma aktualnego orzeczenia albo wcześniej chorowała dłużej niż 30 dni.

Czy muszę powiedzieć pracodawcy o ciąży przed końcem urlopu wychowawczego?

Nie ma takiego ogólnego obowiązku. Warto jednak zrobić to w sposób udokumentowany, zwłaszcza jeśli pracownica chce, aby pracodawca uwzględnił ochronę związaną z ciążą i ograniczenia dotyczące warunków pracy.

Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę pracownicy w ciąży?

Co do zasady nie. Ochrona działa od początku ciąży, ale przepisy przewidują szczególne wyjątki, między innymi w razie rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz przy niektórych umowach terminowych.

Czy ZUS może skontrolować L4 po urlopie wychowawczym?

Tak. ZUS może badać zarówno prawidłowość wykorzystywania zwolnienia, jak i zasadność orzeczenia o niezdolności do pracy. Dlatego zwolnienie należy wykorzystywać zgodnie z jego celem i zaleceniami lekarza.

Podsumowanie

Pracownica, która zaszła w ciążę na urlopie wychowawczym, może po jego zakończeniu korzystać ze zwolnienia lekarskiego, jeżeli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy. Za okres przypadający na urlop wychowawczy zasiłek chorobowy nie przysługuje, ale po zakończeniu urlopu świadczenie może być wypłacane na ogólnych zasadach. Kluczowe są daty: koniec urlopu, początek e-ZLA i ewentualne wcześniejsze przerwanie urlopu.

Badania medycyny pracy są potrzebne przed faktycznym dopuszczeniem do pracy, nie zaś wtedy, gdy pracownica od razu po urlopie pozostaje niezdolna do pracy. Informacja o ciąży nie musi być przekazana pracodawcy od razu, ale w praktyce warto zrobić to pisemnie i zachować dowód doręczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 177, art. 185, art. 186³ i art. 229.

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636, w szczególności art. 11 i art. 12.

3. Informacje ZUS o elektronicznych zwolnieniach lekarskich e-ZLA - zus.pl/ezla.

4. Informacje Ministerstwa Zdrowia o badaniach kontrolnych - gov.pl/web/zdrowie/badania-kontrolne.

5. Informacje publiczne o e-zwolnieniu i obowiązku powiadomienia pracodawcy o nieobecności - pacjent.gov.pl/e-zwolnienie.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.