Kwalifikacje nauczyciela w DOREW/OREW

Od czego zależy prawo do pracy jako nauczyciel w DOREW/OREW?

W opisanej sytuacji kluczowe nie jest samo to, że została Pani zatrudniona w 2018 r., lecz to, na jakim stanowisku była Pani zatrudniona, jakie dokładnie zajęcia Pani prowadziła i jakie kwalifikacje wynikały z posiadanych dokumentów. Inaczej ocenia się kwalifikacje nauczyciela prowadzącego określone zajęcia edukacyjne, inaczej pedagoga specjalnego, a jeszcze inaczej osoby prowadzącej zajęcia rewalidacyjne, terapeutyczne lub opiekuńczo-wychowawcze.

Aktualnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Zastąpiło ono wcześniejsze rozporządzenie z 2017 r., do którego często odwoływano się w starszych interpretacjach. Dlatego nie należy opierać oceny wyłącznie na dawnych przepisach ani na projekcie rozporządzenia, który był aktualny tylko na etapie prac legislacyjnych.

W placówkach pracujących z dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnościami znaczenie ma nie tylko poziom wykształcenia i przygotowanie pedagogiczne, lecz także zgodność wykształcenia specjalistycznego z rodzajem niepełnosprawności uczniów. W przypadku niepełnosprawności intelektualnej zwykle chodzi o kwalifikacje z zakresu oligofrenopedagogiki. Jeżeli dziecko ma także autyzm, trzeba dodatkowo ocenić, czy ukończone studia lub studia podyplomowe obejmują kwalifikacje adekwatne do pracy z osobami ze spektrum autyzmu.

Magister turystyki, przygotowanie pedagogiczne i studia podyplomowe

Ukończenie pięcioletnich studiów magisterskich z turystyki oznacza posiadanie wyższego wykształcenia magisterskiego, ale nie oznacza automatycznie posiadania kwalifikacji nauczycielskich do pracy z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną. Przygotowanie pedagogiczne jest odrębnym elementem kwalifikacji. Potwierdza przygotowanie do wykonywania pracy nauczycielskiej, ale nie zastępuje kierunkowych lub specjalistycznych kwalifikacji wymaganych dla konkretnego stanowiska.

Studia podyplomowe z oligofrenopedagogiki albo edukacji i terapii osób ze spektrum autyzmu mogą być bardzo istotne, ale nie zawsze samodzielnie wystarczą. Trzeba sprawdzić, czy dana osoba ma również bazowe kwalifikacje nauczycielskie wymagane do danego typu zajęć lub stanowiska. W praktyce rozstrzygające są: dyplom, świadectwo ukończenia studiów podyplomowych, suplement do dyplomu, program studiów, data rozpoczęcia kształcenia oraz zakres uprawnień wskazany przez uczelnię.

Jeżeli studia podyplomowe z oligofrenopedagogiki i autyzmu zostały dopiero rozpoczęte, a nie ukończone, co do zasady nie można traktować ich jako już posiadanych kwalifikacji. Mogą one uzasadniać plan uzupełnienia wykształcenia, ale nie zawsze pozwalają na dalsze samodzielne prowadzenie zajęć, dla których kwalifikacje są wymagane w chwili powierzania obowiązków.

Czy dwuletnie magisterskie studia uzupełniające z pedagogiki wystarczą?

Nie da się tego przesądzić wyłącznie po nazwie kierunku. Dwuletnie studia drugiego stopnia z pedagogiki mogą być niewystarczające, jeżeli wcześniejsze studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie nie były prowadzone w odpowiednim zakresie albo jeżeli program nie daje kwalifikacji do pracy nauczycielskiej w danej placówce i z określoną grupą uczniów. Po zmianach w standardach kształcenia nauczycieli duże znaczenie ma to, kiedy rozpoczęto studia oraz czy cały cykl kształcenia spełnia wymagania dla przygotowania do zawodu nauczyciela.

W Pani sytuacji ważne jest więc nie tylko ukończenie pedagogiki jako takiej, lecz także odpowiedź na pytania: czy kierunek i specjalność odpowiadają pracy w DOREW/OREW, czy program obejmuje przygotowanie nauczycielskie, czy specjalność dotyczy pedagogiki specjalnej odpowiedniej do niepełnosprawności intelektualnej oraz czy dokumenty z uczelni potwierdzają możliwość zajmowania konkretnego stanowiska.

Jeżeli dyrektor twierdzi, że planowane studia będą niewystarczające, warto poprosić o wskazanie, jakiego dokładnie braku kwalifikacyjnego dotyczy zastrzeżenie. Inaczej należy oceniać brak przygotowania pedagogicznego, inaczej brak kwalifikacji z pedagogiki specjalnej, a jeszcze inaczej brak kwalifikacji do prowadzenia konkretnego rodzaju zajęć.

Rola dyrektora placówki

To dyrektor placówki ocenia, czy nauczyciel posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska. Ocena ta nie powinna jednak być dowolna. Powinna wynikać z aktualnych przepisów, dokumentów potwierdzających wykształcenie oraz realnego zakresu obowiązków nauczyciela.

Dyrektor powinien zbadać między innymi:

• jaki jest typ placówki i rodzaj stanowiska,
• czy nauczyciel ma przygotowanie pedagogiczne,
• czy ukończone studia dają kwalifikacje nauczycielskie, a nie tylko ogólne wykształcenie wyższe,
• czy specjalność odpowiada niepełnosprawności uczniów, z którymi nauczyciel pracuje,
• czy nauczyciel korzysta z przepisów przejściowych dotyczących wcześniej nabytych kwalifikacji.

Jeżeli nauczyciel został odsunięty od zajęć wyłącznie ustnie albo bez jasnego wskazania podstawy, warto zażądać pisemnego wyjaśnienia. W piśmie można poprosić o wskazanie, jakich kwalifikacji według dyrektora brakuje, na podstawie którego przepisu i w odniesieniu do jakiego stanowiska lub rodzaju zajęć.

Czy wcześniejsze zatrudnienie chroni przed utratą stanowiska?

Sam fakt zatrudnienia w 2018 r. nie przesądza jeszcze, że nauczyciel może bezterminowo zajmować każde stanowisko w placówce. Jeżeli jednak nauczyciel w chwili zatrudnienia rzeczywiście posiadał wymagane kwalifikacje, należy sprawdzić, czy aktualne przepisy przewidują zachowanie kwalifikacji nabytych na podstawie wcześniejszych regulacji. Przepisy przejściowe mają chronić osoby, które uzyskały uprawnienia zgodnie z dawnym prawem, ale nie tworzą kwalifikacji tam, gdzie ich wcześniej nie było.

W praktyce najczęstszy problem polega na tym, że nauczyciel był dopuszczony do pracy mimo braków albo powierzono mu obowiązki, do których nie miał pełnych kwalifikacji. Wtedy zmiana przepisów nie jest jedyną przyczyną sporu. Konieczna jest analiza, czy w chwili zatrudnienia kwalifikacje były rzeczywiście wystarczające i czy zakres pracy odpowiadał dokumentom posiadanym przez nauczyciela.

Co zrobić w razie sporu z dyrektorem?

Najpierw warto zebrać pełną dokumentację: dyplom magisterski, świadectwo przygotowania pedagogicznego, zaświadczenia o studiach podyplomowych, suplementy do dyplomów, programy studiów oraz dokumenty określające zakres obowiązków w placówce. Sama nazwa kierunku często nie wystarcza do prawidłowej oceny.

Następnie warto wystąpić do dyrektora o pisemne stanowisko. Jeżeli decyzja dyrektora wpływa na treść stosunku pracy, np. prowadzi do zmiany stanowiska, ograniczenia obowiązków, wypowiedzenia zmieniającego albo rozwiązania umowy, trzeba ocenić ją również z perspektywy prawa pracy i Karty Nauczyciela. W niektórych sytuacjach możliwe jest kwestionowanie decyzji pracodawcy, ale zależy to od formy zatrudnienia, treści pisma i terminów procesowych.

Można też zwrócić się o wyjaśnienia do uczelni, która prowadziła studia, prosząc o potwierdzenie, do jakich stanowisk lub zajęć przygotowuje dany program. Takie zaświadczenie nie zastępuje przepisów, ale bywa pomocne przy rozmowie z dyrektorem lub przy sporze o zakres kwalifikacji.

FAQ

Czy przygotowanie pedagogiczne wystarczy do pracy w DOREW/OREW?

Nie zawsze. Przygotowanie pedagogiczne jest jednym z elementów kwalifikacji, ale nie zastępuje wykształcenia kierunkowego ani kwalifikacji z pedagogiki specjalnej odpowiedniej do rodzaju niepełnosprawności uczniów.

Czy studia podyplomowe z oligofrenopedagogiki dają pełne kwalifikacje?

Mogą dawać istotne kwalifikacje specjalistyczne, ale trzeba sprawdzić, czy nauczyciel ma także bazowe kwalifikacje wymagane do danego stanowiska i rodzaju zajęć. Sama podyplomówka nie zawsze wystarcza, zwłaszcza gdy wcześniejsze wykształcenie nie było nauczycielskie.

Czy rozpoczęte studia podyplomowe można traktować jak ukończone kwalifikacje?

Co do zasady nie. Rozpoczęcie studiów pokazuje zamiar uzupełnienia wykształcenia, ale kwalifikacje potwierdza dopiero ukończenie studiów i odpowiedni dokument, np. świadectwo ukończenia studiów podyplomowych.

Czy dyrektor może odsunąć nauczyciela od zajęć z powodu braku kwalifikacji?

Dyrektor odpowiada za prawidłowe powierzenie zajęć osobom z wymaganymi kwalifikacjami. Jeżeli uznaje, że nauczyciel ich nie ma, powinien umieć wskazać konkretną podstawę i brakujące elementy. Jeżeli decyzja wpływa na warunki zatrudnienia, trzeba ocenić także jej formę prawną.

Czy nowe przepisy odbierają wcześniej nabyte kwalifikacje?

Nie należy zakładać automatycznej utraty kwalifikacji. Jeżeli nauczyciel faktycznie nabył kwalifikacje pod rządami wcześniejszych przepisów, trzeba sprawdzić przepisy przejściowe. One mogą chronić prawa nabyte, ale nie uzupełniają braków, które istniały już wcześniej.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym dyrektor może mieć rację, jeżeli posiadane dokumenty nie potwierdzają kwalifikacji nauczycielskich do pracy w DOREW/OREW z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną. Magisterium z turystyki i przygotowanie pedagogiczne nie są równoznaczne z kwalifikacjami pedagoga specjalnego. Równocześnie decyzja dyrektora powinna być konkretna, oparta na aktualnych przepisach i odniesiona do rzeczywistego stanowiska oraz rodzaju prowadzonych zajęć.

Przed przyjęciem, że dalsza praca jest niemożliwa, warto przeanalizować dyplomy, suplementy, programy studiów i przepisy przejściowe. Szczególne znaczenie ma to, czy nauczyciel wcześniej rzeczywiście nabył kwalifikacje, czy dopiero je uzupełnia, oraz czy planowane studia magisterskie z pedagogiki obejmują właściwy zakres pedagogiki specjalnej.

Źródła:

Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli - Dz.U. 2023 poz. 2102

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.