Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem z BHP? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Pojęcie przepisu bhp – część 1

Autor: Tadeusz M. Nycz • Opublikowane: 2010-03-05

W artykule przeanalizowano rozwiązania prawne z zakresu ochrony pracy dotyczące problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy. Zwrócono uwagę na zakres pojęciowy przepisu bhp pod kątem uprawnień decyzyjnych PIP, a także pod względem penalizacyjnym.

W polskim modelu prawa przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy wchodzą w skład szerszego pojęcia ochrony pracy, które jest utożsamiane z ogółem regulacji prawnych stosunków pracy gwarantujących pracownikowi minimum uprawnień i maksimum obowiązków.

Ochroną pracy w znaczeniu ukierunkowanym na warunki pracy o charakterze technicznym jest ogół norm prawnych służących zabezpieczeniu danej osoby przed utratą życia, a także eliminujących lub ograniczających niekorzystny wpływ pracy na zdrowie fizyczne i psychiczne.

Wymagania w zakresie bezpieczeństwa, higieny i ergonomii pracy zawarte są generalnie w przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy. Ścisłe określenie tych przepisów jest istotne nie tylko z punktu widzenia zakresu obowiązków ciążących na stronach stosunku pracy, ale także ze względu na dopuszczalność regulacji uchybień przez inspektora pracy w drodze decyzji administracyjnej, jak również odpowiedzialności za naruszenie przepisów bhp, przewidzianej w art. 283 § 1 K.p.

Przepisami bhp w tym rozumieniu są przede wszystkim postanowienia zamieszczone przez ustawodawcę w dziale X Kodeksu pracy zatytułowanym „Bezpieczeństwo i higiena pracy”. Ponadto w Kodeksie pracy mamy do czynienia z pojedynczymi postanowieniami o charakterze bhp zamieszczonymi poza działem dziesiątym, są to te regulacje prawne, które odwołują się do stosowania przepisów bhp względem zasadniczo innych grup zatrudnionych niż pracownicy (art. 304 K.p.).

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

W strukturze przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy wymienić trzeba następujące regulacje prawne:

  • art. 66 ust. 1 Konstytucji RP,
  • art. 15 K.p.,
  • dział X K.p. oraz jego przepisy wykonawcze kodeksowe i przedkodeksowe,
  • art. 2983 § 2 K.p.,
  • art. 304-3044 K.p.,
  • ustawy szczególne w rozumieniu art. 5 K.p. zawierające postanowienia bhp i przepisy wykonawcze do tych ustaw,
  • ustawy odrębne zawierające postanowienia o charakterze bezpieczeństwa i higieny pracy, pod warunkiem że nie zostały objęte nadzorem i kontrolą specjalistycznego organu,
  • postanowienia o charakterze bezpieczeństwa i higieny pracy zawarte w układzie zbiorowym pracy i regulaminie pracy,
  • postanowienia o charakterze bezpieczeństwa i higieny pracy zawarte w porozumieniu lub regulaminie telepracy, jeżeli nie stanowią one części składowej regulaminu pracy.

W literaturze podnoszone są głosy, jakoby nie wszystkie artykuły działu X K.p. miały charakter przepisów bhp. Głoszący tę tezę podnoszą w konsekwencji, że nie wszystkie zagadnienia objęte regulacją działu X K.p. mogą być wobec tego regulowane przez inspektora pracy przy pomocy decyzji administracyjnej.

Interpretację tę uważam za całkowicie błędną, przede wszystkim dlatego, że o budowie działu X K.p. zadecydował sam ustawodawca i to w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości co do literalnie skonstruowanego zabiegu legislacyjnego.

W tych warunkach nikomu nie wolno dokonywać wykładni sprzecznej z wyraźnym brzmieniem tytułu działu X K.p., gdyż tym sposobem doszłoby do naruszenia podstawowych zasad wykładni prawa. To, co oczywiste, nie podlega bowiem wykładni (clara non sunt interpretanda).

Zamieszczenie w dziale X K.p. dotychczasowej struktury przepisów jest działaniem ustawodawcy, a więc władzy w pełni do tego uprawnionej, zgodnie z art. 7 Konstytucji RP. W myśl tego przepisu, każdy organ władzy publicznej ma działać na podstawie i w granicach prawa.

W warunkach przestrzegania zasad konstytucyjnych nikt poza ustawodawcą nie ma prawa dokonywania wykładni sprzecznej z wyraźnym zapisem Kodeksu pracy. Nie może tego czynić ani władza wykonawcza, ani władza sądownicza, gdyż tym samym doszłoby do naruszenia wskazanej zasady konstytucyjnej wymienionej w art. 7 Konstytucji.

Nie ma natomiast przeszkód, zwłaszcza w literaturze prawa pracy, do formułowania wniosków de lege ferenda, które zmierzają dopiero do wyłączenia jakichś regulacji z grona zagadnień z zakresu pojęciowego bezpieczeństwa i higieny pracy, czyli wyłączenia jakiegoś przepisu z działu X K.p., ale ten zabieg legislacyjny musi być przeprowadzony przez ustawodawcę.

Zakresowe pojęcie przepisów bhp pozostaje w ścisłym związku z kompetencjami pokontrolnymi inspektorów pracy, regulowanymi art. 11 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589, z późn. zm.).

Wykładnia ograniczająca zakres pojęciowy przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, niezależnie od jej nielegalnego prawnie charakteru, powodowałaby dalsze negatywne skutki prawne w postaci ograniczenia środków pokontrolnych wydawanych przez inspektorów pracy.

Tym samym doszłoby do poważnego osłabienia funkcji, jaką pełni PIP, nie tylko zgodnie z przepisami powołanej ustawy, ale także zgodnie z zasadami konstytucyjnymi, a przede wszystkim art. 24 Konstytucji, w którym państwo zagwarantowało sobie sprawowanie kontroli i nadzoru nad warunkami pracy.

Konstytucyjne ujęcie obowiązków państwa w sferze problematyki bhp dotyczy także art. 66 ust. 1 Konstytucji, który zapewnia każdemu wykonującemu pracę najemną bezpieczne i higieniczne warunki jej wykonywania.

Następstwem objęcia ochroną prawną najszerszego kręgu adresatów jest dokonywanie przez ustawodawcę kolejnych zmian w Kodeksie pracy obejmujących wszystkich wykonujących taką pracę, bez względu na jej podstawę prawną, ochroną w postaci obowiązku stosowania do nich odpowiednich przepisów bhp (art. 304 § 3 K.p.).

Ten wyraźnie realizowany zamysł ustawodawcy nie może podlegać jakimkolwiek zmianom w formie interpretacji zmierzających do ograniczonego rozumienia pojęciowego przepisu bhp, gdyż bez względu na teoretyczne rozważania z formalno-prawnego punktu widzenia nie ma ku temu podstaw prawnych.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem z BHP? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Kodeks pracy

[Pobierz Kodeks pracy] Stan prawny – 1.01.2017 r. j.t. z zaznaczonymi zmianami.

Kodeks pracy

[Pobierz ustawę o PIP] Stan prawny – 1.03.2017 r. j.t. z zaznaczonymi zmianami.

Szukamy prawników » wizytówka Zadaj pytanie »