Co dzieje się z pieniędzmi w OFE i na subkoncie ZUS po śmierci? Kto może je otrzymać?

Które środki zgromadzone w ZUS i OFE można otrzymać po śmierci ubezpieczonego?

W przypadku śmierci ubezpieczonego znaczenie mają przede wszystkim środki zgromadzone w OFE oraz zapisane na subkoncie prowadzonym przez ZUS. Inne zasady dotyczą podstawowego konta emerytalnego w ZUS.

Subkonto jest częścią konta ubezpieczonego. ZUS prowadzi je między innymi dla osób urodzonych po 31 grudnia 1968 roku, także wtedy, gdy dana osoba nie jest członkiem OFE.

Środki zapisane na subkoncie mogą zostać podzielone po śmierci ubezpieczonego. Podobnie wygląda sytuacja pieniędzy znajdujących się na rachunku w OFE. O tym, komu przypadną, decydują m.in. stan cywilny zmarłego, ustrój majątkowy małżonków oraz wcześniejsze wskazanie osób uprawnionych.

Co z pieniędzmi, gdy zmarły pozostawał w związku małżeńskim?

Jeżeli zmarły pozostawał w małżeństwie, trzeba ustalić, czy zgromadzone środki były objęte wspólnością majątkową.

Współmałżonkowi przypada połowa środków zgromadzonych w okresie wspólności majątkowej. W przypadku subkonta ZUS odbywa się to w formie wypłaty transferowej na subkonto małżonka. Podobne rozwiązanie stosuje się wobec środków zgromadzonych w OFE.

Dopiero pozostała część jest rozliczana według zasad dotyczących osób uprawnionych albo spadkobierców. Znaczenie może mieć więc data zawarcia małżeństwa, okres obowiązywania wspólności ustawowej, ewentualna umowa majątkowa małżeńska oraz moment gromadzenia środków.

Część przekazywana współmałżonkowi z tytułu wspólności majątkowej ma inną podstawę prawną niż dziedziczenie. Dopiero po jej rozliczeniu ustala się, co stanie się z pozostałymi pieniędzmi.

Osoba uprawniona do środków z OFE lub ZUS nie musi być spadkobiercą

Ubezpieczony może wskazać jedną albo kilka osób, które po jego śmierci otrzymają środki pozostające po rozliczeniu praw współmałżonka. ZUS określa je jako osoby uprawnione.

Może to być małżonek, dziecko, inny krewny albo osoba spoza rodziny. Wskazanie można później zmienić, podobnie jak proporcje, w których pieniądze mają zostać podzielone między kilka osób.

Prawo do takiej wypłaty nie zależy od powołania do spadku. Osoba wskazana przez ubezpieczonego może więc otrzymać środki z OFE lub subkonta ZUS, mimo że nie dziedziczy po nim na podstawie ustawy ani testamentu.

Jeżeli na przykład ubezpieczony wskazał dwoje swoich dzieci jako osoby uprawnione, pieniądze mogą zostać wypłacone im zgodnie ze złożoną wcześniej dyspozycją. Udziały w pozostałym majątku spadkowym mogą wyglądać zupełnie inaczej.

Kiedy środki z subkonta ZUS i OFE wchodzą do spadku?

Środki mogą wejść do spadku, jeżeli po rozliczeniu części należnej małżonkowi zmarły nie pozostawił dyspozycji wskazującej osoby uprawnione do ich otrzymania.

Wtedy prawo do pieniędzy ustala się według przepisów prawa spadkowego. Jeżeli zmarły pozostawił testament, znaczenie ma jego treść. Przy braku testamentu stosuje się reguły dziedziczenia ustawowego określone w Kodeksie cywilnym.

Gdy spadek przypada kilku osobom, odziedziczony majątek pozostaje początkowo ich wspólną własnością. Kolejnym etapem może być dział spadku, podczas którego określa się, które składniki majątku przypadną poszczególnym spadkobiercom i czy konieczne będą między nimi spłaty lub dopłaty.

Przed takim podziałem trzeba więc prawidłowo określić skład spadku. Środki należne małżonkowi z tytułu wspólności majątkowej oraz pieniądze wypłacane wskazanej osobie uprawnionej rozlicza się odrębnie.

Gdzie złożyć wniosek o wypłatę pieniędzy po zmarłym?

Tryb postępowania zależy od tego, czy zmarły był członkiem OFE.

Jeżeli posiadał zarówno rachunek w OFE, jak i subkonto ZUS, sprawę rozpoczyna się w funduszu emerytalnym. Po przeprowadzeniu podziału OFE przekazuje do ZUS informacje potrzebne do rozliczenia środków zapisanych na subkoncie.

Jeżeli zmarły miał wyłącznie subkonto, wniosek składa się bezpośrednio do ZUS. Do wystąpienia o transfer lub wypłatę środków służy formularz USS.

Osoba, która nie wie, do którego OFE należał zmarły, może wystąpić do ZUS o udzielenie takiej informacji. Trzeba przy tym wykazać interes prawny, na przykład przedstawiając prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Czy można wystąpić o środki z subkonta ZUS po kilku latach?

ZUS wskazuje, że wniosek o podział środków znajdujących się na subkoncie po śmierci ubezpieczonego nie jest ograniczony terminem. Sprawę można więc rozpocząć także kilka lat po śmierci.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy rodzina dopiero po zakończeniu postępowania spadkowego dowiaduje się, że zmarły miał subkonto albo należał wcześniej do OFE.

Trzeba wówczas ustalić, kto jest uprawniony do pieniędzy. Jeżeli zmarły wskazał konkretną osobę, podstawą wypłaty będzie jego wcześniejsza dyspozycja. Gdy takiego wskazania nie ma, konieczne może być przedstawienie dokumentów potwierdzających prawa spadkobierców.

Co dzieje się ze środkami po przejściu na emeryturę?

Po przyznaniu emerytury środki zapisane na subkoncie są uwzględniane przy obliczaniu świadczenia. W określonych przypadkach po śmierci emeryta możliwa jest jednak tzw. wypłata gwarantowana.

Przysługuje ona po śmierci osoby, która miała subkonto w ZUS i nabyła prawo do emerytury docelowej po osiągnięciu 65 lat. Warunkiem jest śmierć w ciągu trzech lat od miesiąca, w którym ZUS po raz pierwszy wypłacił emeryturę.

Emeryt może wcześniej wskazać osobę lub osoby uposażone do otrzymania tej kwoty. Jeżeli tego nie zrobił, w określonych sytuacjach prawo do wypłaty może przysługiwać współmałżonkowi pozostającemu ze zmarłym we wspólności majątkowej. W pozostałych przypadkach wypłata gwarantowana może wejść do spadku.

Przy śmierci osoby, która pobierała już emeryturę, warto więc sprawdzić datę przyznania świadczenia, termin jego pierwszej wypłaty oraz ewentualne wskazanie osoby uposażonej.

Jak sprawdzić, komu należą się środki po zmarłym?

Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, czy zmarły posiadał subkonto ZUS i czy był członkiem OFE. Następnie trzeba sprawdzić jego sytuację małżeńską, obowiązujący ustrój majątkowy oraz ewentualne wskazanie osób uprawnionych.

Dopiero po zebraniu tych informacji można określić, jaka część pieniędzy przypada współmałżonkowi, jaka osobom wskazanym przez zmarłego, a jaka wchodzi do spadku.

Więcej dokumentów trzeba zwykle przeanalizować w sprawach obejmujących wcześniejsze małżeństwa, rozwód, rozdzielność majątkową, testament albo zmianę osoby uprawnionej. Ustalenie podstawy wypłaty ma wtedy bezpośrednie znaczenie dla późniejszych rozliczeń między spadkobiercami.

Treść została przygotowana przez kancelarię adwokacką Pirożek&Pirożek, specjalizującą się w sprawach z zakresu prawa spadkowego i rodzinnego.