Udzielamy indywidualnych Porad Prawnych

Masz podobny problem prawny?
Kliknij tutaj, opisz nam swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zmiana systemu pracy a dni wolne

Dorota Kriger • Opublikowane: 2012-04-10

Pracuję w systemie trzyzmianowym. W ostatnim czasie nastąpiły zmiany, które mają na celu oszczędności. Dawniej pracowaliśmy od poniedziałku do piątku na trzy zmiany. Chętni mogli przychodzić w weekendy (płatne 100%). Teraz ustalono grafik w ten sposób, że wolne wypada w jeden dzień w środku tygodnia (u mnie to środa), w zamian trzeba przychodzić w sobotę – i tak przez cały miesiąc. Czy taki grafik jest zgodny z prawem?
Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jak najbardziej organizacja pracy w soboty jest dopuszczalna, pod warunkiem że pracodawca, ustalając w taki sposób grafik, zachował pięciodniowy tydzień pracy i stosuje zasadę odpoczynku dobowego, czyli zapewnia minimum 11 godzin, i tygodniowego, czyli minimum 35 godzin, a przy przechodzeniu na inną zmianę – 24 godzin.

Powyższe oznacza, że pracownik może nie mieć wolnych sobót, ale w zamian powinien mieć ustalony innych dzień wolny, dzięki któremu spełniona będzie zasada przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, wynikająca z art. 129 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (w skrócie K.p.).

Pracodawca w przypadku pracy zmianowej może wyznaczyć jako dni wolne z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy każdy inny dzień – może to być jeden wyznaczony stały dzień tygodnia (za wyjątkiem niedziel) lub różne dni. Wybór dnia zależy od potrzeb pracodawcy, organizacji procesu pracy i dostępności personelu, jest też uwarunkowany przepisami prawa pracy. Zgodnie z art. 129 K.p. „czas pracy nie może bowiem przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym”, a ponadto zgodnie z art. 133 K.p. pamiętać należy o minimalnym nieprzerwanym wypoczynku tygodniowym (35 godzin lub 24 godziny przy przejściu na inną zmianę), który pracownik musi mieć zapewniony w każdym tygodniu. Istotny jest także wypoczynek dobowy, który nie może trwać krócej niż 11 godzin.

W stosunku do pracowników, którzy pracują w systemie trzyzmianowym, w związku z czym mogą mieć organizowaną pracę także w niedziele i święta, zastosowanie ma dodatkowo art. 147 K.p., zgodnie z którym pracownikowi należy zapewnić „łączną liczbę dni wolnych od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, odpowiadającą co najmniej liczbie niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, przypadających w tym okresie”. Polega to na wyznaczeniu w każdym tygodniu takich dwóch dni wolnych, które nie tyle spełnią wymóg przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, ile zapewnią przede wszystkim pracownikowi w każdym tygodniu okresu rozliczeniowego co najmniej 35-godzinny odpoczynek tygodniowy.

„Przeciętność” pięciodniowego tygodnia pracy nie polega na wyznaczeniu dni wolnych w tygodniu tak, aby każdy tydzień pracy trwał pięć dni, ale w taki sposób, by po zbilansowaniu okresu rozliczeniowego każdy tydzień w tym okresie rozliczeniowym był przeciętnie pięciodniowy. Wyjaśnia to w przystępny sposób uzasadnienie uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 14 listopada 2001 r., sygn. akt III ZP 20/01 (OSNP 2003/6/141):

„Wprowadzenie okresu rozliczeniowego oznacza faktycznie bilansowanie dni i godzin pracy. Pewna elastyczność w ustalaniu czasu trwania tygodnia pracy (na przykład: sześć dni w jednym tygodniu, cztery dni w innym) jest ograniczona w ten sposób, że tydzień pracy w okresie rozliczeniowym nie może być dłuższy niż pięć dni. Elastyczność wynika z użycia słowa »przeciętnie«. Jeżeli strony stosunku pracy uzgodnią sześciodniowy tydzień pracy (kilka po sobie następujących sześciodniowych tygodni pracy), to muszą zbilansować w okresie rozliczeniowym tygodniową normę w taki sposób, aby przeciętnie wynosiła ona pięć dni, co oznacza, że w okresie rozliczeniowym muszą przewidzieć inny czterodniowy tydzień pracy (kilka po sobie następujących czterodniowych tygodni pracy). Tydzień pracy niezbilansowany w okresie rozliczeniowym do pięciu dni będzie się łączył z koniecznością wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych”.

Podsumowując – jeśli pracodawca ustalił grafik w taki sposób, że zachowany jest wypoczynek tygodniowy i dobowy, a ponadto zachowana jest zasada pięciodniowego tygodnia pracy w danym okresie rozliczeniowym – pracodawca nie narusza prawa pracy, wyznaczając pracę w sobotę w zamian za inny dzień wolny. Jeśli jednak poprzez wyznaczenie dnia wolnego w środę nie są zachowane powyższe normy wypoczynku – pracodawca narusza prawo, za co, zgodnie z art. 281 K.p., może być ukarany karą grzywny w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.

Pragnę nadmienić, że praca w godzinach nadliczbowych, zgodnie z art. 151 § 1 K.p., jest pracą wykonywaną ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także pracą wykonywaną ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, i jest dopuszczalna w razie:

  1. „konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
  2. szczególnych potrzeb pracodawcy”;

nie może zaś być wynikiem „chęci” pracowników, kierujących się możliwością otrzymania dodatkowego zarobku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z czasem pracy?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Nadgodziny a dni wolne

Pracuję na pełen etat, a w ostatnich tygodniach pracodawca każe mi zostawać po 11-12 godzin. Chciałem mieć wolne za nadgodziny, ale przełożony chce mi...

 

Szkolenia poza godzinami pracy

W moim zakładzie pracy co miesiąc odbywają się krótkie „szkolenia” poza godzinami pracy. Jak powinno się liczyć nadgodziny za takie szkolenia? Jak...

 

Ograniczenie godzin pracy

Jestem nauczycielem dyplomowanym zatrudnionym przez mianowanie. Obecnie pracuję na cały etat, tj. w szkole macierzystej mam 11/18 etatu i w drugiej szkole 7/18....

 

Pensum dydaktyczne

Od 12 lat pracuję w szkole, dawniej jako nauczycielka W-F. Miałam niestety ciężki wypadek, po którym przekwalifikowałam się na nauczycielkę matematyki...

 

Pełnienie dyżuru w domu

Posiadam służbową komórkę na którą dostaję SMS-y co 2 godziny przez całą dobę. SMS-y zawierają informacje o postojach maszyn i awariach. Czy...

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Kodeks pracy

[Pobierz Kodeks pracy] Stan prawny – 1.01.2019 r. j.t. z zaznaczonymi zmianami.

Kodeks pracy

[Pobierz ustawę o PIP] Stan prawny – 1.01.2019 r. j.t. z zaznaczonymi zmianami.

wizytówka Zadaj pytanie »